Ως ημέρα έναρξης της επανάστασης είχε οριστεί από τον Αλέξανδρο Υψηλάντη «ως ευαγγελιζομένη την πολιτικήν λύτρωσιν του ελληνικού έθνους» η 25η Μαρτίου, εορτή του Ευαγγελισμού για τους Ορθοδόξους. Οι συγκεντρωμένοι στη συνέλευση της Βοστίτσας πρόκριτοι της Πελοποννήσου εξέτασαν ως εναλλακτικές ημερομηνίες κήρυξης της Επανάστασης την 23 Απριλίου και την 21 Μαΐου, εορτές του Αγίου Γεωργίου και των αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης αντίστοιχα, σε περίπτωση που δεν είχαν πληροφορηθεί τις διαθέσεις της Ρωσίας, αλλά κατέληξαν επίσης στην 25η Μαρτίου, εκτός εάν λάμβαναν πρόσκληση μετάβασης στην Τριπολιτσά.

Στην Αγ. Λαύρα συγκεντρώθηκαν για σύσκεψη στις 14 Μαρτίου του 1821 εκείνοι οι πρόκριτοι του Μοριά που είχαν αποφύγει να πάνε στην Τριπολιτσά, όπου τους είχαν καλέσει οι Τούρκοι, ως απόδειξη για την πίστη τους και την υποταγή τους. Εκεί, έντρομοι και απελπισμένοι, συζητούσαν για το ποια θα έπρεπε να είναι η στάση τους απέναντι στην προγραμματισμένη για τις 25 Μαρτίου επανάσταση. Τότε, αφού ακούστηκαν διάφορες προτάσεις πανικού και απελπισίας, πρυτάνευσε τελικά η πρόταση του Φωτήλα για έγκριση της επικείμενης επανάστασης και συμμετοχή τους σ’ αυτήν. Αμέσως μετά την αποδοχή της πρότασης Φωτήλα διασκορπίσθηκαν.

Στις 17 Μαρτίου, ο Π.Π. Γερμανός και οι άλλοι προύχοντες της Β. Πελοποννήσου, βρίσκονται στην Αγ. Λαύρα, όπως και χιλιάδες άνθρωποι για την πανήγυρη του Αγ. Αλεξίου, δηλαδή ημέρα που πανηγυρίζει η μονή μιάς και εκεί βρίσκεται η κάρα του αγίου, ως δωρεά του Αυτοκράτορα Μανουήλ Παλαιολόγου από το 1398. Όλοι μαζί, «κεφαλές» και απλοί προσκυνητές, γίνονται συμμέτοχοι στην εξέγερση, με την τέλεση δοξολογίας και με την ορκωμοσία των αγωνιστών. Ο Π.Π. Γερμανός λοιπόν βρέθηκε πραγματικά στην Αγ. Λαύρα, όχι όμως στις 25 Μαρτίου αλλά λίγες μέρες νωρίτερα, όποτε και ευλόγησε και τα ιερά όπλα και των επαναστατών.

Αυτή η συγκέντρωση των αγωνιστών στην Αγ. Λαύρα, λίγο αργότερα μετατοπίσθηκε χρονικά από τις 14 στις 25 Μαρτίου. Και αυτό έγινε μάλλον από καθαρή σύγχυση. Άλλωστε, το ότι ο Π.Π. Γερμανός στις 25 Μαρτίου δεν ήταν στην Αγ. Λαύρα το πληροφορούμαστε από τα ίδια τα απομνημονεύματά του, όπου δεν αναφέρει απολύτως τίποτε γι’ αυτό. Η Αγία Λαύρα λοιπόν δεν είναι ούτε ένα ανύπαρκτο γεγονός, ούτε, πολύ περισσότερο, ένας μύθος για τη δημιουργία εθνικής ταυτότητας. Είναι απλώς μια χρονολογική σύγχυση λίγων ημερών, η οποία σε κάθε περίπτωση αποδίδει τον αρχικό σχεδιασμό του επικεφαλής της Επανάστασης Αλέξανδρου Υψηλάντη.

Πηγές
antibaro.gr
cognoscoteam.gr
el.wikipedia.org
alfavita.gr

Το άρθρο Έναρξη της Επανάστασης στην Αγία Λαύρα εμφανίστηκε πρώτα στο Τιμή στο 1821.

Η εγκατάλειψη του Σουλίου

Στις 12 Δεκεμβρίου 1803, οι Σουλιώτες υπογράφουν με τον γιο του Αλή πασά Βελή και κάποιους στρατηγούς του, τη συνθήκη εκπατρισμού τους. Έλαβαν έγγραφες υποσχέσεις ότι είναι ελεύθεροι να εγκατασταθούν όπου θέλουν, ενώ παράλληλα αποφυλακίστηκαν όσοι Σουλιώτες βρίσκονταν στα μπουντρούμια του Αλή Πασά στα Γιάννενα.

Ο καλόγερος Σαμουήλ μαζί με άλλους πέντε Σουλιώτες έμειναν για να παραδώσουν το Κούγκι (οχυρό πύργο στο Σούλι) στους άνδρες του Αλή πασά. Εν τέλει, έβαλε φωτιά στη μπαρουταποθήκη, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν μαζί με αυτόν και τους συντρόφους του και πολλοί Τουρκαλβανοί.

Οι Σουλιώτες στο Ζάλογγο

Ένα σώμα από 800 Σουλιώτες πρόσφυγες, με επικεφαλής τον Κίτσιο Μπότσαρη, τον Κουτσονίκα και τον Φωτομάρα, φτάνουν στο όρος Ζάλογγο. Έκαναν οχτάωρη κοπιαστική πορεία μέσα σε αντίξοες καιρικές συνθήκες. Εκεί, βρίσκουν καταφύγιο στην ιερά Μονή του Ταξιάρχη Μιχαήλ. Οι μοναχοί, τους υποδέχονται με προθυμία και αγάπη.

Ανοίγουν το ναό και τα κελιά και προσφέρουν στέγη και τροφή στους καταπονημένους Σουλιώτες.
Δεν προλαβαίνουν όμως να ηρεμήσουν, γιατί ο Αλή πασάς, αθετώντας τη συμφωνία που είχε κάνει, στέλνει στρατό εναντίον τους.

Από τον Ωρωπό της Πρέβεζας, ξεκινούν για το Ζάλογγο ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις που χωρίζονται σε δύο τμήματα. Το ένα, από χίλιους Τουρκαλβανούς, υπό την ηγεσία του Μπεκίρ Τζογαδούρου, καταλαμβάνει όλα τα σημεία ΒΑ του Ζαλόγγου απ’ όπου θα μπορούσαν να διαφύγουν οι Σουλιώτες. Το άλλο, από χίλιους άνδρες επίσης, με επικεφαλής τον Βελή, γιο του Αλή πασά, κατευθύνεται στο χωριό Καμαρίνα που βρίσκεται κάτω από το Ζάλογγο και είναι έτοιμο να επέμβει.

Οι Τουρκαλβανοί, καλούν τους Σουλιώτες να παραδώσουν τα όπλα και να μεταβούν στα Γιάννενα, όπου ο ίδιος ο Αλή θα ορίσει τον νέο τόπο διαμονής τους. Οι Σουλιώτες γνωρίζοντας τι τους περιμένει, αρνούνται κατηγορηματικά και αποφασίζουν να πολεμήσουν μέχρι το τέλος.

Η θυσία και ο ηρωικός χορός των Σουλιωτισσών

Μεταξύ Σουλιωτών και Τουρκαλβανών, δόθηκαν σκληρές μάχες. 147 Σουλιώτες με επικεφαλής τον Κίτσιο Μπότσαρη, έσπασαν τον κλοιό και κατάφεραν να ξεφύγουν. Μια άλλη ομάδα, υπό τον Ν. Κουτσονίκα αιχμαλωτίστηκε από τις δυνάμεις του Μπεκίρ Τζογαδούρου, ο οποίος ήταν αδελφοποιτός (βλάμης) του Κουτσονίκα. Μερικές γυναίκες, σύμφωνα με τις περισσότερες πηγές 56 και κατ’ άλλες 22, και λίγοι άνδρες, ανέβηκαν στην ψηλότερη κορυφή του Ζαλόγγου, το Στεφάνι. Προτίμησαν από την ατιμία και τη σκλαβιά, τον έντιμο θάνατο μαζί με τα παιδιά τους.
Αφού πρώτα έριξαν τα μικρά παιδιά τους στο βάραθρο κάτω από το Ζάλογγο, οι Σουλιώτισσες σχημάτισαν χορό και καθεμία φθάνοντας στο χείλος του γκρεμού αποχωριζόταν από τις άλλες και έπεφτε στο βάραθρο.

Ο χορός συνοδευόταν, σύμφωνα με την παράδοση, από το θρυλικό τραγούδι:
«Έχε γεια καημένε κόσμε, έχε γεια γλυκιά ζωή, κι εσύ δύστυχη πατρίδα, έχε γεια παντοτινή…».
Και ο εθνικός μας ποιητής Διονύσιος Σολωμός όμως, στην «Ωδή στον Βύρωνα», υμνεί τις Σουλιώτισσες:
«Τες εμάζωξεν στο μέρος
του Ζαλόγγου το ακρινό
της ελευθερίας ο έρως
και τις έμπνευσε χορό…».
Από τις Σουλιώτισσες και τα παιδιά που έπεσαν στο βάραθρο, πιθανότατα επέζησαν κάποιες με τραύματα, καθώς συγκρατήθηκαν κατά την πτώση τους από δέντρα ή έπεσαν πάνω σε πτώματα. Αναφέρεται ότι τα τραυματισμένα παιδιά, μεταφέρθηκαν έπειτα στην Καμαρίνα όπου και τα περιποιήθηκαν.

Ανάμεσα στα παιδιά αυτά, ήταν η επτάχρονη Λάμπρω, που όταν ενηλικιώθηκε, πήγε στο μοναστήρι του Ζαλόγγου κι έγινε καλόγρια και η πεντάχρονη Κατερίνα, που παντρεύτηκε τον Κωνσταντίνο Καρρά.
Ο Κ. Καρράς, η Αγγελική Σαφάκα, αδελφή του Μάρκου Μπότσαρη, ο Λέων Μπότσαρης και η γραπτή αυτοβιογραφία του Θεόδωρου Παπαθωμά, γραμματέα του τελωνείου στο Φανάρι την εποχή των γεγονότων, ήταν οι «πηγές» του σπουδαίου Ηπειρώτη λόγιου Ιωάννη Λαμπρίδη, ο οποίος κάνοντας και «επιτόπιες έρευνες» στην Καμαρίνα, την οποία επισκέφτηκε πολλές φορές, αφού χρειάστηκε να περπατήσει 11 ώρες από τα Γιάννενα, γράφει στα «Ηπειρωτικά Μελετήματα» (1890).

«Εκ δε των άλλων 56 μεν γυναίκες και 13 άνδρες, ων (των οποίων) τα ονόματα η παράδοσις δυστυχώς δεν διέσωσεν, εν χοροίς όντως και άσμασι τη 11 π.μ. κατεκρημνίσθησαν. Πολλαί δ’ εκ των αθανάτων τούτων γυναικών μητέρες ούσαι, πριν ή το ολέθριον τούτο πήδημα πηδήσωιν, εξεσφενδόνισαν πρώτον τα τέκνα των. Οι δε λοιποί ξιφήρεις υπό τον Κίτσιον Βότσαρην περί λύχνων αφάς (την ώρα που αρχίζει να σκοτεινιάζει) διέσχισαν τας τάξεις του εχθρού και διήλασαν αυτάς».

Ο Φρανσουά Πουκεβίλ, στον 5ο τόμο του «Ταξιδιού στην Ελλάδα» που κυκλοφόρησε το 1821 στο Παρίσι, έγραφε:
«Ηρωικό θάρρος εξήντα γυναικών, που κινδύνευαν να παραδοθούν στη σκλαβιά των Τούρκων. Ρίχνουν τα παιδιά τους πάνω στους πολιορκητές, σαν να ήταν πέτρες, έπειτα ψάλλοντας τον επιθανάτιο ύμνο τους και κρατώντας η μια το χέρι της άλλης ρίχτηκαν στο βάθος της αβύσσου, όπου τα κομματιασμένα πτώματα των παιδιών τους δεν άφησαν ορισμένες να συναντήσουν τον θάνατο όπως θα το εύχονταν».
Ο Χριστόφορος Περραιβός γράφει:
«Αι γυναίκες δε κατά την δευτέραν ημέραν βλέπουσαι ταύτη την κινδυνώδη περίστασιν εσυνάχθησαν έως εξήκοντα, επάνω εις ένα πετρώδη κρημνόν. Εκεί εσυμβουλεύθησαν κ’ απεφάσισαν ότι καλύτερα να ριφθούν κάτω από τον κρημνόν δια ν’ αποθάνουν πάρεξ να παραδοθούν δια σκλάβαις εις χείρας των Τούρκων. Όθεν αρπάξαντες με τας ιδίας χείρας τα άκακα και τρυφερά αυτών βρέφη, τα έρριπταν κάτω από τον κρημνόν. Έπειτα, αι μητέρες πιάνονταν μία με την άλλην τα χέρια τους, άρχισαν και εχόρευαν. Χορεύουσαι δε επηδούσαν ευχαρίστως μία κατόπιν της άλλης από τον κρημνόν».
(Χ. Περραιβός ,«Ιστορία Σουλίου και Πάργας», Βενετία 1815)

Κάποιες διαφοροποιήσεις στην αφήγηση του Περραιβού, σε νεότερη (1857) έκδοση του βιβλίου αυτού έδωσαν την αφορμή σε ορισμένους ιστορικούς να αμφισβητήσουν όπως θα δούμε στη συνέχεια, τον χορό του Ζαλόγγου.
Το 1805, ο Μέντελσον-Μπαρτόλντι γράφει:
«Τριάντα εννέα γυναίκες έπεσαν από τα βράχια με τα παιδιά τους, ορισμένα από τα οποία θήλαζαν ακόμα» ενώ το 1813, ο Χόλαντ σημειώνει:
«Αναφέρεται ως πραγματικό γεγονός ότι μια ομάδα Σουλιώτισσες συγκεντρώθηκαν πάνω από ένα βάραθρο, κοντά στο σημερινό σεράι και έριξαν μέσα στη χαράδρα τα παιδιά τους για να μη γίνουν σκλάβοι του εχθρού τους.
Ο Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος στην «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους», αναφέρει:
«… και τότε αι μεν γυναίκες αφού προετίμησαν να σφενδονήσωσιν εις την άβυσσον τα τέκνα ίνα μη ίδωσιν αυτά περιπίπτοντα εις χείρας την πολεμίων έπειτα απεφάσισαν να παρακολουθήσωσι(ακολουθήσουν) τα φίλτατα εκείνα όντα, ουχί εν κλαυθμοίς και οδυρμοίς αλλά εν χοροίς και άσμασι…».

Ο Π. Αραβαντινός στην «Ιστορία του Αλή Πασά» γράφει:
«Εισβαλόντων δε των Αλβανών εις την μονήν του Ζαλόγγου αι μεν εν αυτή γυναίκες και τα παιδία ηχμαλωτίσθησαν αι δε επί των βράχων καταφυγούσαι, βλέπουσαι τον απειλούντα αυτάς κίνδυνον εκ της προσεγγίσεως του εχθρού, προείλοντο της ατιμίας και της δουλείας τον θάνατον και συγκρατούμεναι εκ των χειρών εν χορώ έπεσον η μία μετά την άλλην εις το χαίνον υπό τους πόδας αυτών βάραθρον αφού κατεκρήμνισαν πρώτον εν αυτώ τα ίδια τέκνα, όσα έφερον εν ταις αγκάλαις».

Ο Τζορτζ Φίνλεϊ στην «Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως», γράφει:
«Εικοσιπέντε άνδρες σκοτωθήκανε αμυνόμενοι και 6 άνδρες και 22 γυναίκες πηδήσανε σ’ ένα γκρεμνό πίσω από το χωριό για να μην πέσουν στα χέρια των απανθρώπων διωκτών τους. Οι Αλβανοί στρατιώτες γυρίζοντας στα Γιάννενα, διηγηθήκανε ότι είδαν αρκετές νεαρές γυναίκες να ρίχνουνε τα παιδιά τους από το βράχο και να πηδάνε κατόπιν. Από κάτω βρεθήκανε και πτώματα τεσσάρων παιδιών».

Τέλος ο Φοριέλ γράφει για τις γυναίκες του Ζαλόγγου ότι «ήσαν, ως επί το πλείστον, μητέρες και μάλιστα νέες με νήπια στην αγκαλιά τους ή με μικρά παιδιά που κρατούσαν από τα χέρια».
Κάθε μια φιλούσε το δικό της για στερνή φορά, το έριχνε ή το έσπρωχνε στον γκρεμό, γυρίζοντας αλλού το βλέμμα της».
Και έπειτα «…αρχίζουν έναν κυκλικόν χορόν, όσον πλησιέστερον εις το άκρον του κρημνού δύνανται, η πρώτη αυτών, η οποία με τον πρώτον γύρον φθάνει πλησίον εις το άκρον, ορμά προς τα εμπρός και κυλιέται από βράχον εις βράχον μέχρι του πυθμένος του φοβερού βαράθρου».

Οι αντίθετες απόψεις ιστορικών

Παραθέσαμε μια σειρά από αναφορές για το όσα τραγικά και ηρωικά έγιναν στο Ζάλογγο. Έχουν διατυπωθεί όμως και κάποιες αμφισβητήσεις, κυρίως για τον χορό του Ζαλόγγου.
Ο ιστοριοδίφης Περικλής Ζερλέντης, έγραψε το 1889:
«Έρριψαν πρώτον τα τέκνα αυτών κατά του φρικώδους βαράθρου, είτα (κατόπιν) δε δια της σπάθης μαχόμενοι, έρριψαν αυτούς (προφανώς εννοεί και τους άνδρες που βρίσκονται στο Ζάλογγο) και ούτοι επί των ασπαιρόντων (ασπαίρω=σπαρταρώ) πτωμάτων των φιλτάτων αυτών».

Η ιστορικός Βάσω Ψιμούλη, στο βιβλίο της «Σούλι και Σουλιώτες» (1998), έχει περισσότερες αμφιβολίες. «Έτσι στρατεύματα του Αλή… επιτίθενται αιφνιδιαστικά στους Σουλιώτες που έχουν καταφύγει στο Ζάλογγο… Στη διάρκεια της διεξαγόμενης σε στενωπούς και μονοπάτια του όρους, μάχης, μέρος των γυναικοπαίδων κατακρημνίστηκε είτε απωθούμενο στην άκρη του γκρεμού από τους οπισθοχωρούντες μαχητές είτε με απόφαση των γυναικών να προτιμήσουν γι’ αυτές και τα παιδιά τους τον εκούσιο θάνατο παρά μια οδυνηρή αιματοχυσία και αιχμαλωσία».
Σύμφωνα με την κυρία Ψιμούλη δηλαδή, δεν αποκλείεται οι Σουλιώτισσες και τα παιδιά τους, να σπρώχτηκαν στον γκρεμό από τους ίδιους τους Σουλιώτες μαχητές που οπισθοχωρούσαν…
Και συνεχίζει η ιστορικός:
«Αγνοούμε ωστόσο, αν και αυτό συνέβη «εν χοροίς και άσμασι», όπως γράφει ο Περραιβός στην έκδοση της Βενετίας (σημ. 1815). Ο ίδιος βέβαια θα το αναιρέσει στην έκδοση της Αθήνας (σημ. 1857), αλλά και θα το επαναλάβουν οι μεταγενέστεροι Ι. Λαμπρίδης και Σπ. Αραβαντινός, πλάθοντας έτσι τον δεύτερο ηρωικό μύθο μετά απ’ αυτόν της αυτοπυρπόλησης του Σαμουήλ».
Μόνο που η έκφραση «εν χοροίς και άσμασι», γράφτηκε πολλά χρόνια μετά το 1815, από τον Κ. Παπαρρηγόπουλο, όπως είδαμε παραπάνω.

Τέλος, ο Αλέξης Πολίτης σε ανακοίνωσή του σε συνέδριο το 2005, με τίτλο «Μύθοι και ιδεολογήματα στη σύγχρονη Ελλάδα», αναφέρει:
«Ο Χορός του Ζαλόγγου αποτελεί, μαζί με τις μυθοποιημένες εκδοχές των κλεφταρματολών και των αλλεπάλληλων εξεγέρσεων κατά των Οθωμανών (sic), το συμπληρωματικό ταίρι του Κρυφού σχολείου: παιδεία και ανδρεία τα αγκωνάρια κάθε ιδεολογήματος για την εξαιρετική ελληνική φυλή».

Αποτίμηση προσεγγίσεων

Το Ζάλογγο (συναφώς το Σούλι και οι αλλεπάλληλες εξεγέρσεις των Ελλήνων πριν από την Επανάσταση) αποτελεί, μαζί με το «κρυφό σχολειό», προνομιακό στόχο του εθνο-αποδομητικού εγχειρήματος, όπως καταδεικνύεται και από σχετικό κείμενο του Αλέξη Πολίτη για τον χορό του Ζαλόγγου (…).

Ο στόχος έχει τεθεί: αφού έχει πλέον ευρύτατα απονομιμοποιηθεί το «Κρυφό Σχολειό» – δηλαδή, οι αγώνες για την παιδεία και η σχετική συμβολή της Ορθοδοξίας, στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας – θα πρέπει το έργο να ολοκληρωθεί με την απονομιμοποίηση της κλεφτουριάς. Και τι πιο συμβολικό από το Σούλι και τον χορό του Ζαλόγγου;

Ας προσέξουμε όμως. Αν το Κρυφό σχολειό δεν αποτελεί συγκεκριμένο διακριτό ιστορικό γεγονός, ο πυρήνας των γεγονότων του Ζαλόγγου υπήρξε. Βέβαια οι υπερασπιστές κι οι προδότες του Σουλίου, όπως κι οι γυναίκες που αυτοκτόνησαν, δεν είχαν – εκείνα ακόμα τα χρόνια, 1803 – ενταχθεί ολοκληρωτικά στην εθνική ομάδα των Ελλήνων. Αρβανίτες ήταν, δηλαδή Αλβανοί – αυτό είναι όμως άλλο ζήτημα. Ως προς το ίδιο το γεγονός, η μυθοποίηση βρίσκεται μονάχα στην εξιδανίκευση, στο χορό· αυτό άλλωστε είναι το διαφορετικό και το εξαιρετικό, επειδή αυτοκτονίες απελπισμένων, ακόμα και ομαδικές, δεν είναι κάτι το πρωτόγνωρο στην ανθρώπινη ιστορία.

Το τέχνασμα συνίσταται στην παγίδευση του αναγνώστη στο ζήτημα του «χορού», κατ’ εξοχήν δυσαπόδεικτο, αν όχι και αναπόδεικτο, ιδιαίτερα αν κάποιος είναι ιδιαίτερα δύσπιστος ή κακόπιστος. Έτσι, ένα τραγικό και δραματικό γεγονός, ο αυτοχειριασμός των Σουλιωτισσών και ο τραγικός θάνατος των παιδιών τους, μεταβάλλεται σε κάτι σύνηθες «στην ανθρώπινη ιστορία». Αν, λοιπόν, με ένα πλήθος παραπομπών και αποσπασμάτων – κάποτε ανούσιων – πειστούμε πως το σημαντικό είναι το ζήτημα του χορού και όχι η τραγική «εκτέλεση» των ίδιων των παιδιών από τις μητέρες τους και η αυτοκτονία των ίδιων, τότε η αποστολή του καλού ιστορικού θα έχει εκπληρωθεί. Διότι το «τι ακριβώς συνέβη στο Ζάλογγο», όπως αναφέρει στην αρχή του κειμένου του, το γνώριζαν μόνον όσοι ήσαν παρόντες! (…)

Ποιο είναι λοιπόν το στοιχείο που εισφέρουν όσοι αμφισβητούν την ύπαρξη του «χορού» του Ζαλόγγου; Κανένα! Απλούστατα (…) αμφισβητούν την αναφορά του Περραιβού, με αποκλειστικό επιχείρημα ότι κανείς άλλος πριν από αυτόν – δηλαδή οι ξένοι περιηγητές – δεν τον μνημονεύει, παρότι είχαν ήδη αναφερθεί στο γεγονός εν τέλει δε, ο Περραιβός δεν είναι αξιόπιστος! Όμως, ο τελευταίος δεν γράφει εν κενώ, ούτε με μεγάλη χρονική απόσταση από τα γεγονότα. Το βιβλίο του εκδόθηκε μόλις δώδεκα χρόνια μετά, ενώ μεταφράστηκε και τυπώθηκε και σε ξένες γλώσσες. Ήσαν εν ζωή, επομένως, πάρα πολλοί αυτόπτες μάρτυρες των γεγονότων. Επίσης, χιλιάδες Σουλιωτών, που είχαν ακούσει από πρώτο χέρι γι’ αυτά, όπως και πολλοί Αλβανοί και Έλληνες στην υπηρεσία του Αλή. Και δεν βρέθηκε κανείς να τα αμφισβητήσει, παρότι ο Περραιβός είχε αρκετούς εχθρούς και ο Αλής, που εθίγετο άμεσα από τα γραφόμενά του, θα μπορούσε να αντιδράσει, με τον ένα ή άλλο τρόπο;

Εν κατακλείδι, δύο βασικοί παράγοντες συντείνουν στην πραγματικότητα του Ζαλόγγου :

Πρώτον, η ύπαρξη μιας καταιγιστικής πληθώρας μαρτυριών, τις οποίες δεν αναφέρονται στο σύνολό τους, ίσως δε, a contrario, και το επίπεδο των επιχειρημάτων των αντιρρητικών συγγραφέων.

Δεύτερον, το γεγονός ότι μια πράξη υπέρτατης απελπισίας και θάρρους, όταν μάλιστα εκτελείται σε συλλογικό πλαίσιο, απαιτεί – για να μπορέσει να διεξαχθεί – και τα «επιθανάτια άσματα», ίσως και μοιρολόγια, και το αγκάλιασμα εν είδει χορού.

Επιμύθιο

Κλείνουμε το άρθρο αυτό με συγκεκριμένη μαρτυρία Τούρκου αυτόπτη μάρτυρα, του αξιωματικού του Αλή πασά Σουλεϊμάν αγά που περιλαμβάνεται σε βιβλίο του Imbraim Manzour effendi (Παρίσι 1828):

«(Οι γυναίκες) πιάσθηκαν από τα χέρια και άρχισαν ένα χορό, που τα βήματά του τα κινούσε ένας ασυνήθιστος ηρωισμός και η αγωνία του θανάτου τόνιζε τον ρυθμό του… Στο τέλος των επωδών οι γυναίκες βγάζουν μια διαπεραστική και μακρόσυρτη κραυγή, που ο αντίλαλός της σβήνει στο βάθος ενός τρομακτικού γκρεμού, όπου ρίχνονται μαζί με όλα τα παιδιά τους».

Επίσης, με την άποψη ενός ιστορικού που σέβεται το λειτούργημά του, του Απόστολου Βακαλόπουλου:

Νομίζω ότι ο χορός είναι πραγματικότητα και πρέπει να έγινε από εκείνες τις Σουλιώτισσες, που από την απελπισία τους είχαν μεταρσιωθή σε ένα είδος υπεράνθρωπης εξάρσεως και αυτοθυσίας…

Πηγές
protothema.gr
ardin-rixi.gr

Το άρθρο Ο χορός του Ζαλόγγου εμφανίστηκε πρώτα στο Τιμή στο 1821.

Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης γεννήθηκε στις 23 Ιανουαρίου 1780 (ή 1782) στο Μαυρομάτι Καρδίτσας και ήταν καρπός της σχέσης του αρματολού Δημήτρη Καραΐσκου και της μοναχής Ζωής Ντιμισκή, αδελφής του κλέφτη Κώστα Ντιμισκή και εξαδέλφης του οπλαρχηγού Γώγου Μπακόλα. Μεγάλωσε με τους θετούς γονείς του, μία οικογένεια Σαρακατσάνων, αφού η μητέρα του τον εγκατέλειψε μη αντέχοντας τον διασυρμό μιας παράνομης σχέσης και πέθανε όταν ήταν οκτώ ετών. Από τη μητέρα του, ο «γιος της καλογριάς» κληρονόμησε τον ανυπότακτο χαρακτήρα του και την παροιμιώδη βωμολοχία του.

Στον Αλή Πασά

Στα 15 του ο Γεώργιος Καραϊσκάκης εγκαταλείπει τους θετούς του γονείς και σχηματίζει κλέφτικη ομάδα από συνομηλίκους του. Τρία χρόνια αργότερα πέφτει στα χέρια του Αλή Πασά, ο οποίος εκτιμώντας τον ισχυρό του χαρακτήρα τον προσλαμβάνει στη σωματοφυλακή του. Στην Αυλή των Ιωαννίνων όχι μόνο έμαθε τη στρατιωτική τέχνη, αλλά και στοιχειώδη γράμματα, γραφή και ανάγνωση. Τον Μάρτιο του 1798 ακολουθεί τον Αλή Πασά στην εκστρατεία του κατά του Πασά του Βιδινίου Πασβάνογλου κι έρχεται σε μυστικές διαπραγματεύσεις μαζί του.

Με τον Κατσαντώνη

Περί το 1804 εγκαταλείπει τον Αλή Πασά κι ενώνεται με το σώμα του περίφημου κλέφτη Κατσαντώνη. Συμμετέχει και διακρίνεται σε πολλές μάχες κατά του πρώην αφεντικού του και γίνεται το πρωτοπαλίκαρο του Κατσαντώνη.

Την άνοιξη του 1807 ο Κατσαντώνης δέχεται να βοηθήσει τη ρωσοκρατούμενη Λευκάδα, που αντιμετώπιζε τον κίνδυνο επίθεσης από τον Αλή Πασά. Εκεί, ο Καραϊσκάκης γνωρίζεται με άλλους οπλαρχηγούς και συναντά τον Ιωάννη Καποδίστρια. Μετά την κατάληψη της Λευκάδας από του Γάλλους, τον Ιούλιο του 1807, ο Καραϊσκάκης επιστρέφει στ’ Άγραφα με τους άνδρες τού Κατσαντώνη.

Τον Αύγουστο του 1807 ο Κατσαντώνης συλλαμβάνεται από τον Αλή Πασά και θανατώνεται. Την αρχηγία της ομάδας αναλαμβάνει ο αδελφό του Λεπενιώτης και μαζί του ο Καραϊσκάκης συνεχίζει τη δράση του ως κλέφτης. Το 1809 εντάσσεται στα ελληνικά τάγματα που είχαν συστήσει οι Βρετανοί υπό τον Ριχάρδο Τσορτς, με σκοπό να εκτοπίσουν τους Γάλλους από τα Επτάνησα.

Το 1812 μετά τη διάλυση της ομάδας Λεπενιώτη από τον Αλή Πασά δηλώνει υποταγή και επιστρέφει στα Γιάννινα. Την περίοδο αυτή έγινε και ο γάμος του με την Γκόλφω Ψαρογιαννοπούλου, με την οποία απέκτησε δύο κόρες κι ένα γιο, τον στρατιωτικό και πολιτικό Σπυρίδωνα Καραϊσκάκη (1826-1898).

Περί τα μέσα του 1820, όταν ο Αλή Πασάς κηρύχθηκε αποστάτης από τον Σουλτάνο, ο Καραϊσκάκης τον βοήθησε αρχικά, αλλά όταν διαπίστωσε το μάταιο του αγώνα τον εγκατέλειψε με τον Ανδρούτσο και άλλους Έλληνες και δήλωσε υποταγή στο Σουλτάνο. Τον Ιανουάριο του 1821 συμμετείχε στη σύσκεψη της Λευκάδας, στην οποία αποφασίστηκε η προετοιμασία της εξέγερσης στη Στερεά Ελλάδα.

Οπλαρχηγός στη Ρούμελη

Τον Απρίλιο του 1821 αποτυγχάνει να ξεσηκώσει τους Ακαρνάνες και καταφεύγει στα χωριά των Τζουμέρκων. Τον Μάιο οργανώνει στρατόπεδο με άλλους οπλαρχηγούς της Δυτικής Στερεάς στο Πέτα της Άρτας. Συμμετέχει στις μάχες κατά των Τούρκων στο Κομπότι (30 Μαΐου και 8 Ιουνίου), αλλά τραυματίζεται και αποσύρεται για θεραπεία.

Τον Σεπτέμβριο μαζί με άλλους οπλαρχηγούς καταλαμβάνει την Άρτα, σε σύμπραξη με τους Αρβανίτες. Το 1822 εμπλέκεται σε διαμάχη με τον κλεφτοκαπετάνιο Γιαννάκη Ράγκο (1790-1870), εκλεκτό του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου, για το αρματολίκι των Αγράφων. Από τότε χρονολογείται και η διένεξή του με τον φαναριώτη πολιτικό.

Στις 15 Ιανουάριου του 1823, ο Καραϊσκάκης σημειώνει την πρώτη του μεγάλη νίκη κατά των Τούρκων στη Μάχη του Σοβολάκου. Στα μέσα του 1823 προάγεται σε στρατηγό, αλλά η κατάσταση της υγείας του επιδεινώνεται από τη φυματίωση και καταφεύγει για ανάπαυση στο μοναστήρι του Προυσσού.

Στον εμφύλιο

Κατά τη διάρκεια του πρώτου εμφυλίου πολέμου, ο Μαυροκορδάτος τον κατηγορεί για πράξη εσχάτης προδοσίας και τον σύρει σε δίκη στο Αιτωλικό (1 Απριλίου 1824). Παρότι διαπιστώνεται η ανακρίβεια των κατηγοριών, ο Καραϊσκάκης θα αποστερηθεί όλων των αξιωμάτων του και θα αναγκασθεί να καταφύγει στο Καρπενήσι. Στα μέσα του 1824 μεταβαίνει στο Ναύπλιο, έδρα της κυβέρνησης, με σκοπό να αποδείξει την αθωότητά του.

Τον Δεκέμβριο του 1824 συμμετέχει στο ρουμελιώτικο σώμα που εκστράτευσε στην Πελοπόννησο, με σκοπό να βοηθήσει τους «κυβερνητικούς» στη διαμάχη τους με τους «αντικυβερνητικούς» (δεύτερος εμφύλιος πόλεμος). Ο Καραϊσκάκης θα λάβει μέρος στο πλιάτσικο στην περιοχή των Καλαβρύτων, που αποτελεί μία από τις ατυχέστερες στιγμές του ήρωα στην επανάσταση του ‘21. Στις 7 Απριλίου του 1825 συμμετέχει χωρίς ηγετικό ρόλο στη μάχη στο Κρεμμύδι, όπου οι Έλληνες αντιμετώπισαν για πρώτη φορά το στρατό του Ιμπραήμ και ηττήθηκαν κατά κράτος.

Η επανάσταση κινδυνεύει και η κυβέρνηση αποφασίζει να στείλει τον Καραϊσκάκη στη Στερεά Ελλάδα, για να αναζωπυρώσει τις επιχειρήσεις κατά των Τούρκων. Τον Μάιο του 1825 φθάνει στο Δίστομο και αποτρέπει την κατάληψη του χωριού από τους Τούρκους της Άμφισσας.

Στο Μεσολόγγι

Στη συνέχεια προσπαθεί να βοηθήσει τους πολιορκημένους του Μεσολογγίου με κινήσεις αντιπερισπασμού, χωρίς μεγάλη επιτυχία. Μετά την πτώση του Μεσολογγίου και την καταστολή της επανάστασης στη Δυτική Στερεά Ελλάδα, ο Καραϊσκάκης θα μεταβεί στο Ναύπλιο και θα ζητήσει από την κυβέρνηση οικονομική ενίσχυση για να απελευθερώσει τη Στερεά Ελλάδα.

Τον Ιούλιο του 1826 διορίζεται αρχιστράτηγος της Ρούμελης, με πλήρη δικαιοδοσία. Η πρώτη του ενέργεια ήταν να ανακουφίσει τους πολιορκημένους της Ακρόπολης της Αθήνας. Στις 6 Αυγούστου νικά τους Τούρκους στο Χαϊδάρι και θα επαναλάβει τη νίκη του δύο ημέρες αργότερα.

Παρότι σοβαρά άρρωστος, θα επιχειρήσει εκστρατεία προς τη Δόμβραινα τον Οκτώβριο για να αποκόψει τον ανεφοδιασμό του Κιουταχή που πολιορκούσε την Ακρόπολη. Θα εκκαθαρίσει την περιοχή και στις 24 Νοεμβρίου του 1826 θα σημειώσει μεγαλειώδη νίκη επί των Τούρκων στην Αράχωβα, σε μία πολυήμερη μάχη, που θα αναδείξει τις στρατηγικές του ικανότητες. Για τους κατακτητές ήταν η δεύτερη μεγάλη καταστροφή μετά τα Δερβενάκια.

Στην Αττική αντίπαλος του Κιουταχή

Μετά τη διασφάλιση της κεντρικής Στερεάς Ελλάδας επιστρέφει στην Αττική για να αντιμετωπίσει τον Κιουταχή, που συνεχίζει την πολιορκία της Ακρόπολης (28 Φεβρουαρίου 1827). Θα σημειώσει δύο σπουδαίες νίκες, στο Κερατσίνι (4 Μαρτίου) και στο μοναστήρι του Αγίου Σπυρίδωνα (13 Απριλίου).

Στις 21 Απριλίου του 1827 οι ελληνικές δυνάμεις είχαν στρατοπεδεύσει στο Φάληρο για να αντιμετωπίσουν σε μία ακόμη μάχη τον Κιουταχή. Την αρχιστρατηγία είχαν αναλάβει οι άγγλοι φιλέλληνες Ριχάρδος Τσορτς και ο Τόμας Κόχραν, με απόφαση της Γ’ Εθνοσυνέλευσης της Τροιζήνας. Ο Καραϊσκάκης είχε διαφωνήσει με το σχέδιο της κατά μέτωπον επίθεσης και είχε αποσυρθεί στη σκηνή του άρρωστος.

Θάνατος του Καραϊσκάκη

Την επομένη κάποιοι έλληνες στρατιώτες επιτέθηκαν χωρίς διαταγή κατά του στρατοπέδου του Κιουταχή. Για να μη γενικευθεί η σύγκρουση, ο Καραϊσκάκης βγήκε από τη σκηνή του και κατευθύνθηκε έφιππος προς το σημείο της συμπλοκής γύρω στις 4 το απόγευμα. Μία σφαίρα, όμως, τον βρήκε στο υπογάστριο και τον τραυμάτισε σοβαρά. Παρά τις προσπάθειες των γιατρών, ο Καραϊσκάκης άφησε την τελευταία του πνοή στις 4 το πρωί της 23ης Απριλίου 1827, ανήμερα της ονομαστικής του εορτής. Έχει διατυπωθεί η άποψη ότι ο θάνατος του Καραϊσκάκη οφειλόταν σε δολοφονική ενέργεια είτε με υποκίνηση των Άγγλων, που ήθελαν τον περιορισμό της Επανάστασης στην Πελοπόννησο, είτε του μεγάλου αντιπάλου του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου.

Την επομένη, οι Έλληνες με πεσμένο ηθικό και κακή στρατηγική, υπέστησαν συντριπτική ήττα στη Μάχη του Αναλάτου από τον Κιουταχή, ο οποίος πολύ γρήγορα κατέστειλε την επανάσταση στη Στερεά Ελλάδα.

Η διαθήκη του

Μια μέρα πριν πεθάνει στη διαθήκη που συνέταξε, γράφει:
«Σαράντα τέσσερις χιλιάδες γρόσα εις το κεμέρι (σ.σ. πορτοφόλι) του Μήτρου Αγραφιώτου. Από αυτά οι τριάντα χιλιάδες να δοθούν εις της τσούπαις μου. Να τις περιλάβουν οι δύο Μήτρηδες του Σκυλοδήμου και Αγραφιώτης. Δυο χιλιάδες να πάρει ο ένας Μήτρος και δυο ο άλλος, όπου με εδούλευσαν. Χίλια να πάρουν εκείνοι όπου θα με θάψουν. Δυο χιλιάδες έχει ο γραμματικός, τέσσερις χιλιάδες γρόσα της Μαργιώς. Τα άλλα να μοιρασθούν για την ψυχήν μου. Αυτά όπου έχω εις την σακκούλαν μου να τα λάβουν οι γραμματικοί και τσαουσάδες μου».

Γυρίζοντας στους παριστάμενους οπλαρχηγούς (σύμφωνα με τον Μακρυγιάννη) είπε «εγω πεθαίνω αλλά να είστε μονοιασμένοι να βαστήξετε την πατρίδα». Τάφηκε με τιμές στην Σαλαμίνα όπου ακόμα και σήμερα στην εκκλησία του Αγ.Γεωργίου (που είναι και η μοναδική σε όλη την Ελλάδα) υπάρχει τοιχογραφία ανάμεσα στους Αγίους ο ηρωικός οπλαρχηγός.

Το έθνος θρήνησε το χαμό του ήρωα. Και δικαίως, διότι η απώλειά του υπήρξε ανεπανόρθωτη. Ο Καραϊσκάκης ήταν αδύνατος, φιλάσθενος (έπασχε από φυματίωση), μέτριος το ανάστημα, ιδιαίτερα νευρικός, οξύθυμος, βωμολόχος και υβριστής. Αλλά είχε χαλύβδινη θέληση, δύναμη σκέψης και κριτικής και ιδιαίτερη ικανότητα στην ταχύτατη λήψη αποφάσεων και εκτέλεση αυτών. Με μία λέξη, ήταν ηγέτης. Άλλο ζήτημα αν, όπως έλεγε ο ίδιος, ο χαρακτήρας του τον έκανε να είναι άλλοτε άγγελος και άλλοτε διάβολος.

Ανέκδοτα και αποφθέγματα

— Τί ἔκαμες, ὠρέ Παλιόγυφτο, ’σ το γυιό το δικό μου;
— Τίποτα, πασσᾶ μου, λέει ὁ Καραϊσκάκης. Δεν τὄθελα. Χόρευα κ’ ἔκαμα ἔτσι μια φορά… (κ’ ἔφερε μια γύρα). Τότε πέρναγε ὁ γυιός σου ὁ Μουχτάρ πασσᾶς και θύμωσε. Τί φταίω ’γώ, ὁ μαῦρος;…
Ὁ Ἀλήπασσας ἔσκασε τα γέλοια.
— Πῶς ἔκαμες, ὠρέ μπίρο μ’; Κάμε το πάλε, ὠρέ!
— Ἔτσι, πασσᾶ μου…
— Κάμε το ἄλλη μια φορά, ὠρέ Γιῶργο!… Μπράβο, ὠρέ Γιῶργο!… Ἄϊντε τώρα.

Το άρθρο Η ζωή του Γεώργιου Καραϊσκάκη εμφανίστηκε πρώτα στο Τιμή στο 1821.

Στο επίκεντρο των προσπαθειών εθνοαποδομητικών κύκλων σε σχέση με την Τουρκοκρατία έχει βρεθεί το Κρυφό Σχολειό. Το χαρακτηρίζουν μύθο και το χλευάζουν. Προφανώς διακατέχονται είτε από άγνοια είτε από εμπάθεια. Οι στόχοι τους είναι δύο. Πρώτον να υποβαθμίσουν τον πατριωτικό ρόλο της Εκκλησίας. Δεύτερον να εξωραΐσουν την Οθωμανική Αυτοκρατορία και να την παρουσιάσουν φιλελεύθερη και ανεκτική.

Η κατηγορηματική άρνηση των ιστορικών αναθεωρητών ότι δήθεν η επιστημονική προσέγγιση απέκλεισε τελεσίδικα την υπόθεση απαγόρευσης της εκπαίδευσης των Χριστιανών και ότι δεν υπάρχει καμία απολύτως περιγραφή ή ιστορική πηγή, ούτε καν ο παραμικρός υπαινιγμός για το αντίθετο, είναι μάλλον αντι-επιστημονική εξ ορισμού. Απέραντο θράσος να πιστεύουν ότι έχουν διατρέξει όλες τις ιστορικές πηγές και δύνανται να αποφαίνονται οριστικά.

Στις 30.11.2012 κυκλοφόρησε το βιβλίο του Γιώργου Κεκαυμένου «Κρυφό Σχολειό. Το Χρονικό μιας Ιστορίας» από τις Εναλλακτικές Εκδόσεις. Πρόκειται για ευθεία απάντηση στον Άλκη Αγγέλου («Κρυφό Σχολειό. Το Χρονικό ενός μύθου», 1997). Κυρίως όμως, στην αρμάδα πανεπιστημιακών και δημοσιογράφων, οι οποίοι με το φαινόμενο της ακαδημαϊκής ανακύκλωσης αναφορών ο ένας στον άλλον και όλοι μαζί στον Αγγέλου επιχειρούν την «αποδόμηση του εθνικού μύθου». Ο Κεκαυμένος ήταν καταπέλτης. Γκρεμοτσάκισε όλη την επιχειρηματολογία των αποδομητών παρουσιάζοντας πλειάδα πρωτογενών πηγών και αμφισβητώντας την επιστημοσύνη τους.

Το γελοίον είναι ότι δεν διάβασαν καλά ούτε τον Αγγέλου(!), διότι εκείνος δεν υποστηρίζει ότι ο «μύθος» πλάσθηκε όψιμα από κύκλους της Εκκλησίας το 1850-70 (όπως υποστηρίζουν αμετροεπώς οι ίδιοι, βάσει του πίνακα του Γύζη ή του ποιήματος «φεγγαράκι μου λαμπρό»), αλλά από ρομαντικούς κύκλους διαφωτιστών, αμέσως λίγο μετά την επανάσταση. Εξ ου και παραδέχεται την πρώτη πηγή του Στέφανου Κανέλλου το 1822. Ο σκελετός της επιχειρηματολογίας τους είναι απλός: ποτέ δεν διώχθηκε η παιδεία, άρα δεν υπήρξε η ανάγκη του κρυφού σχολειού. Διώχθηκε η παιδεία;

Οι πηγές

Ο πρώτος Πατριάρχης μετά την Άλωση Γεννάδιος Σχολάριος, γράφει το 1460 «πού τα παιδευτήρια της σοφίας; Κατεπόθησαν υπό του Μωάμεθ». Το 1570 ο αρχιγραμματέας του θρόνου Θεοδόσιος Ζυγομαλάς γράφει σε επιστολή του στον Γερμανό λόγιο Μαρτίνο Κρούσιο, ο οποίος το 1584 εξέδωσε την πλούσια συλλογή κειμένων Turcograecia. «Σοφία γαρ ή μαθήματα, δούλοι όντες νυν, ουκ έχομεν» και σε επόμενη επιστολή του: «εν δουλεία όντες, τα ελευθέροις ανήκοντα μαθήματα σπουδάζειν, ως δει, κωλύοντα». Ο κυνηγημένος Χριστόφορος Άγγελος γράφει το 1607 από την Οξφόρδη. Συγκεκριμένα : «Ούτε σχολείο μπορεί να υπάρξει, ούτε και κάποιος δάσκαλος που θα ήθελε να διδάξει σε μαθητές μπορεί να παραμείνει κάπου». Ο Άγγλος περιηγητής George Sandys γράφει λίγα χρόνια αργότερα στην προσφώνησή του στον διάδοχο του Βρετανικού Θρόνου και μετέπειτα βασιλιά Κάρολο Α. Το κείμενο : «Το φως της γνώσης δεν επιτρέπεται …από τα άγρια κτήνη της ανθρωπότητας». Την ίδια περίοδο ο Μελέτιος Πηγάς αναφέρει 30 χιλιάδες κομμένες γλώσσες στην Αίγυπτο επειδή «μιλούσαν ελληνικά».

Στο ίδιο μήκος κύματος πηγές για την δίωξη της παιδείας έχουμε το 1627 από Πατριάρχη Αλεξανδρείας Μητροφάνη Κριτόπουλο. Επίσης, το διάδοχό του Γεράσιμο Α’ το 1631, τον Γάλλο Ιησουΐτη Francois Richard το 1650. Ο τελευταίος μάλιστα περιγράφει τους διωγμούς της Ανατολικής Εκκλησίας ως «σκληρότερους από αυτούς της εποχής του Νέρωνα, του Δομητιανού και του Διοκλητιανού». Ακολουθεί ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων Νεκτάριος το 1660. Ο Άγγλος διπλωμάτης Sir Paul Rycaut το 1678 έγραψε βιβλίο όπου περιέγραφε τη ζωή στην Οθωμανική αυτοκρατορία για λογαριασμό του βασιλιά Καρόλου Β. Μαρτυρεί πως ιδίοις όμμασι διαπίστωσε και κρυφά σχολειά, αλλά και κρυφές εκκλησίες. Έχουμε τη μαρτυρία του Thomas Smith το 1680, του Ηλία Μηνιάτη το 1688, του Γεωργίου Φατζέα, μητροπολίτη Φιλαδελφείας το 1760. Επίσης, ο Αδαμάντιος Κοραής το 1801 στο «Σάλπισμα Πολεμιστήριον» («μας στερούσι τα αναγκαία μέσα να συστήσωμεν σχολεία»). Επίσης, κείμενο Κρητών επαναστατών το 1866.

Πιο συγκεκριμένες αναφορές σε κρυφά σχολειά

Η παράθεση των πηγών από το βιβλίο του Γιώργου Κεκαυμένου «Κρυφό Σχολειό. Το Χρονικό μιας Ιστορίας» (30.11.2012, Εναλλακτικές Εκδόσεις) συνεχίζεται με πιο συγκεκριμένες αναφορές σε κρυφά σχολειά.

Ο Κωνσταντίνος Κούμας το 1777, μαθητής του Κοραή ήταν έγκλειστος ως τα 10 του χρόνια για τον φόβο αρπαγής (παιδομάζωμα). Αναφέρει ότι ο Μητροπολίτης Λαρίσσης Διονύσος Καλλιάρχος άνοιξε το 1794 το παλαιό ελληνικό σχολείο μετά από 24 χρόνια που ήταν κλειστό. Ο Άγγλος καθηγητής Noehden το 1828 αναφέρει το Γυμνάσιον Μηλιωτικόν (Μηλιές Πηλίου) ότι «ήταν αρκετά μακρυά από το φθονερό μάτι του Τούρκου κυβερνήτη». Ο Κωνσταντίνος Οικονόμος ο εξ Οικονόμων το 1821 γράφει ότι «Το σχολείον της Σμύρνης εδιώκετο, δια μόνον έν μεγάλον έγκλημα, ότι διδάσκει μαθηματικά και φιλοσοφία». Ταυτόχρονα αναρωτιέται «ποίον σχολείον ηδύνατο να σταθεί εις την Ελλάδα;». Ο Σ. Τρικούπης στην Ιστορία της Ελ. Επαναστάσεως σχετικά με τα αλληλοδιδακτικά σχολεία Χανίων και Ρεθύμνου το 1821. Το απόσπασμα : «εθεωρήθησαν σχολεία αποστασίας και πολέμου, εκλείσθησαν μεσούντος του Μαρτίου και οι διδάσκαλοι εφυλακίσθησαν». Ακόμη και το Σουλτανικό φιρμάνι Χάττι Χουμαγιούν το 1856 παραδέχεται ότι πολλοί Οθωμανοί αξιωματούχοι εμπόδιζαν τους πληθυσμούς να ανοίξουν ή να επισκευάσουν σχολεία.

«Επικίνδυνο» να μαθαίνεις ελληνικά γράμματα

Ο Μακάριος Χριστιανόπουλος (Μαριδάκης) το 1743 γράφει αναφερόμενος «εις σένα τέκνον όπου μήτε ελληνικήν, μήτε λατινικήν έλαβες μάθησιν. Έμαθες να διαβάζεις ελευθέρως, ίσως μήτε ελευθέρως, εις τα απλά της εκκλησίας μας βιβλία». Αυτά, παρόλο που ζούσε στη «χρυσή πεντηκονταετία» 1720-1770 όπου οι διωγμοί κατά της παιδείας ήταν ελάχιστες με άνθιση σχολείων. Ο Ευγένιος Βούλγαρις το 1771 αναφέρει ρητά ότι είναι «επικίνδυνο» να μαθαίνεις ελληνικά γράμματα. Να σημειωθεί ότι πρόκειται για κορυφαίο του ελληνικού διαφωτισμού, ο οποίος γνώριζε την κατάσταση της παιδείας των Ελλήνων στην Οθωμανική αυτοκρατορία όσο ελάχιστοι. Δίδασκε Νεύτωνα, Καρτέσιο και Βολταίρο στα Γιάννενα, την Κοζάνη, το Άγιο Όρος και στην Κωνσταντινούπολη επί 20 έτη.

Ο Νίκος Δραγούμης αναφέρει για τον πατέρα του Μάρκο Δραγούμη ότι «εκαυχάτο πάντοτε ότι εδάρη υπό Οθωμανού χάριν των ελληνικών γραμμάτων». Πάντα υπήρχε ένας μαθητής ο οποίος πρόσεχε από το παράθυρο μήπως αντιληφθεί κανείς ότι γίνονταν μάθημα. Ο Στέφανος Κανέλλος, στην πιο γνωστή πηγή, γράφει στον Γερμανό συγγραφέα Iken ξεκάθαρα ότι «[οι Γραικοί] επροσπαθούσαν να συστένουν κοινά σχολεία κρυφίως». Ο Ιάκωβος Ρίζος-Νερουλός το 1826 γράφει ότι οι Τούρκοι απαγόρευαν αυστηρά την ίδρυση δημοσίων σχολείων». Τέλος, ο Φώτιος Χρυσανθακόπουλος (Φωτάκος), υπασπιστής του Κολοκοτρώνη γράφει στα απομνημονεύματά του ότι η παιδεία ήταν στα χέρια των ιερέων. Επίσης, ότι όλα αυτά «εγίνοντο εν τω σκότει και προφυλακτά από τους Τούρκους». Άλλες πηγές από τον Μισαήλ Αποστολίδη (1837), Γεώργιο Μαυροκορδάτο 1849, Κωνσταντίνο Φρεαρίτη 1863, Γεώργιο Χασιώτη 1881, μέχρι τον Γάλλο René Puaux (Πυώ) που μιλάει για κρυφό σχολείο το 1913 στην οθωμανοκρατούμενη ακόμα Βόρειο Ήπειρο.

Πριν την Άλωση

Δύο πηγές εκτός του βιβλίου αφορούν στην περίοδο πριν από την Άλωση για την περιοχή της Μικράς Ασίας. Μία πρωτογενής, του Ιωσήφ Βρυέννιου, ο οποίος έγραφε ότι «το διδάσκειν τοις Γραικοίς κεκόλασθαι» και μία δευτερογενής, του Σπύρου Βρυώνη (στο βιβλίο «Για τον εξισλαμισμό της Μ. Ασίας») ο οποίος καταλήγει στο ίδιο συμπέρασμα ότι η παιδεία απαγορευόταν για τους Χριστιανούς.

Συμπέρασμα

Με όλα αυτά, ο Κεκαυμένος εκτός από την ανατροπή της αποδόμησης πέτυχε και κάτι σπουδαιότερο. Κατέδειξε ποια πλευρά είναι με τις πηγές, την επιστήμη και την ιστορική έρευνα και ποια πλευρά είναι με τη καταφυγή στην αυθεντία και την κλικοκρατία.

Πηγή
http://www.antibaro.gr/

Το άρθρο Κρυφό Σχολειό εμφανίστηκε πρώτα στο Τιμή στο 1821.

Ο τοπικός ρουμανικός πληθυσμός δεν έδειξε προθυμία για συμμετοχή. Oι νεαροί Έλληνες που ακολούθησαν τον Υψηλάντη φονεύθηκαν ή αιχμαλωτίσθηκαν από τους Τούρκους στο Δραγατσάνι στις 7 Ιουνίου. Από την εξέγερση εκείνη, η οποία άνοιξε τον δρόμο για την κυρίως Επανάσταση στην Πελοπόννησο και τους άλλους ελληνικούς τόπους, είναι χρήσιμο να κρατήσουμε στη μνήμη μας την περίφημη Προκήρυξη.

24.2.1821 από το Γενικόν Στρατόπεδον του Ιασίου ο Αλέξανδρος Υψηλάντης αποστέλλει προς τους Έλληνες του τότε και του σήμερα μία θαυμάσια Προκήρυξη υπό τον τίτλο: «Μάχου υπέρ Πίστεως και Πατρίδος». Οι ιδεολογικοί πυλώνες του πρώτου επαναστατικού κειμένου του 1821 είναι τρεις. Ο σεβασμός στην Ορθόδοξη Χριστιανική Πίστη, η διαχρονική συνέχεια του Ελληνισμού από την αρχαιότητα μέχρι το 1821 και η προσήλωση στα δημοκρατικά ιδανικά και στην ανάγκη απομακρύνσεως των πάσης φύσεως τυράννων.

Η Επανάσταση του 1821, όπως μαρτυρείται από το κείμενο του  Υψηλάντη, αρχηγού της Φιλικής Εταιρίας, είναι η Επανάσταση των Ελλήνων Ορθοδόξων κατά των αλλοθρήσκων δυναστών. Είναι μία Επανάσταση εθνική, απελευθερωτική, δημοκρατική και όχι μία εξέγερση κοινωνική, ταξική ή εμφύλια. Ο Υψηλάντης αναφέρεται εμμέσως στην προηγηθείσα Γαλλική Επανάσταση, αλλά δεν γίνεται μιμητής της. Δημιουργεί, μαζί με τους Φιλικούς, τον κλήρο και τον λαό, μία νέα καθαρώς ελληνορθόδοξη ιδεολογική σύνθεση.

Η Προκήρυξη της 24^ης Φεβρουαρίου δηλώνει: «Είναι καιρός να αποτινάξωμεν τον αφόρητον τούτον Ζυγόν, να ελευθερώσωμεν την Πατρίδα, να κρημνίσωμεν από τα νέφη την ημισέληνον, να υψώσωμεν το σημείον δι΄ού πάντοτε νικώμεν! Λέγω τον Σταυρόν, και ούτω να εκδικήσωμεν την Πατρίδα και την Ορθόδοξον ημών Πίστιν από την ασεβή των ασεβών καταφρόνησιν». Η σημαία κατά τον Υψηλάντη πρέπει να φέρει το σημείο του Χριστιανικού Σταυρού, με τη βοήθεια του οποίου οι Έλληνες πάντοτε νικούν.

Η διαχρονική πορεία του Ελληνισμού είναι παρούσα. «Ας συγκροτήσωμεν μάχην μεταξύ του Μαραθώνος και των Θερμοπυλών… Το αίμα των τυράννων είναι δεκτόν εις την σκιάν του Επαμεινώνδου Θηβαίου και του Αθηναίου Θρασυβούλου».

Η πίστη στις δημοκρατικές αξίες καταγράφεται σαφώς. «Το Έθνος συναθροιζόμενον θέλει συνάξη τους Δημογέροντάς του και εις την Ύψιστον ταύτην Βουλήν θέλουσι υπείκει όλαι μας αι πράξεις».

Το πρώτο επαναστατικό κείμενο, θα έπρεπε να γνωρίζουν όλα τα σημερινά ελληνόπουλα. Να μελετούν τον σεβασμό του Αλεξάνδρου Υψηλάντη  προς την Ορθοδοξία και την Ελληνική Ιστορία. Να παίρνουν θάρρος και διδάγματα από το 1821 και να αντισταθούν στην προσπάθεια αποχριστιανοποιήσεως και αφελληνισμού της Παιδείας μας.

Η Προκήρυξη του Υψηλάντη είναι  πάντα επίκαιρη.

ΤΟ ΠΛΗΡΕΣ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗΣ

“Μάχου υπέρ Πίστεως και Πατρίδος”

Η ώρα ήλθεν, ω Άνδρες Έλληνες! Προ πολλού οι λαοί της Ευρώπης, πολεμούντες υπέρ των ιδίων Δικαιωμάτων και ελευθερίας αυτών, μας επροσκάλουν εις μίμησιν, αυτοί, καίτοι οπωσούν ελεύθεροι, επροσπάθησαν όλαις δυνάμεσι να αυξήσωσι την ελευθερίαν, και δι’ αυτής πάσαν αυτών την Ευδαιμονίαν.

Οι αδελφοί μας και φίλοι είναι πανταχού έτοιμοι, οι Σέρβοι, οι Σουλιώται, και όλη η Ηπειρος, οπλοφορούντες μας περιμένωσιν· ας ενωθώμεν λοιπόν με Ενθουσιασμόν! η Π α τ ρ ί ς μ α ς π ρ ο σ κ α λ ε ί!

Η Ευρώπη, προσηλώνουσα τους οφθαλμούς της εις ημάς, απορεί διά την ακινησίαν μας, ας αντηχήσωσι λοιπόν όλα τα Όρη τής Ελλάδος από τον Ήχον τής πολεμικής μας Σάλπιγγος, και αι κοιλάδες από την τρομεράν κλαγγήν των Αρμάτων μας. Η Ευρώπη θέλει θαυμάση τας ανδραγαθίας μας, οι δε τύραννοι ημών τρέμοντες και ωχροί θέλουσι φύγει απ’ έμπροσθέν μας.
Οι φωτισμένοι λαοί της Ευρώπης ενασχολούνται εις την αποκατάστασιν της ιδίας ευδαιμονίας· και πλήρεις ευγνωμοσύνης διά τας προς αυτούς των Προπατόρων μας ευεργεσίας, επιθυμούσι την ελευθερίαν της Ελλάδος.

Ημείς, φαινόμενοι άξιοι της προπατορικής αρετής και του παρόντος αιώνος, είμεθα Εύελπεις, να επιτύχωμεν την υπεράσπισιν αυτών και βοήθειαν· πολλοί εκ τούτων φιλελεύθεροι θέλουσιν έλθη, διά να συναγωνισθώσι με ημάς. Κινηθήτε, ω φίλοι, και θέλετε ιδή μίαν Κραταιάν δύναμιν να υπερασπισθή τα δίκαιά μας! Θέλετε ιδή και εξ αυτών των εχθρών μας πολλούς, οίτινες, παρακινούμενοι από την δικαίαν μας αιτίαν, να στρέψωσι τα Νώτα προς τον εχθρόν και να ενωθώσι με ημάς· ας παρρησιασθώσι με ειλικρινές φρόνημα, η Πατρίς θέλει τους εγκολπωθή! Ποίος λοιπόν εμποδίζει τους ανδρικούς σας Βραχίονας; ο άνανδρος εχθρός μας είναι ασθενής και αδύνατος. Οι στρατηγοί μας έμπειροι και όλοι οι ομογενείς γέμουσιν ενθουσιασμού! ενωθήτε λοιπόν, ω ανδρείοι και μεγαλόψυχοι Έλληνες! ας σχηματισθώσι φάλαγκες εθνικαί, ας εμφανισθώσι Πατριωτικαί λεγεώνες, και θέλετε ιδή τους παλαιούς εκείνους Κολοσσούς του δεσποτισμού να πέσωσιν εξ ιδίων, απέναντι των θριαμβευτικών μας Σημαίων! Εις την φωνήν της Σάλπιγκός μας όλα τα παράλια του Ιωνίου και Αιγέου πελάγους θέλουσιν αντηχήση· τα Ελληνικά πλοία, τα οποία εν καιρώ ειρήνης ήξεραν να εμπορεύωνται, και να πολεμώσι, θέλουσι σπείρη εις όλους τους λιμένας του τυράννου με το πυρ και την μάχαιραν, την φρίκην και τον θάνατον…

Ποία ελληνική ψυχή θέλει αδιαφορήση εις την πρόσκλησιν της Πατρίδος; Εις την Ρώμην ένας του Καίσαρος φίλος σείων την αιματομένην χλαμύδα του τυράννου εγείρει τον λαόν. Tι θέλετε κάμη Σεις ω Έλληνες, προς τους οποίους η Πατρίς γυμνή δεικνύει μεν τας πληγάς της και με διακεκομμένην φωνήν επικαλείται την βοήθειαν των τέκνων της; Η θεία πρόνοια, ω φίλοι Συμπατριώται, ευσπλαγχνισθείσα πλέον τας δυστυχίας μας ηυδόκησεν ούτω τα πράγματα, ώστε με μικρόν κόπον θέλομεν απολαύση με την ελευθερίαν πάσαν ευδαιμονίαν. Αν λοιπόν από αξιόμεμπον αβελτηρίαν αδιαφορήσωμεν, ο τύραννος γενόμενος αγριώτερος θέλει πολλαπλασιάση τα δεινά μας, και θέλομεν καταντήση διά παντός το δυστυχέστερον πάντων των εθνών.

Στρέψατε τους οφθαλμούς σας, ω Συμπατριώται, και ίδετε την ελεεινήν μας κατάστασιν! ίδετε εδώ τους Ναούς καταπατημένους! εκεί τα τέκνα μας αρπαζόμενα διά χρήσιν αναιδεστάτην της αναιδούς φιληδονίας των βαρβάρων τυράννων μας! τους οίκους μας γεγυμνωμένους, τον αγρούς μας λεηλατισμένους και ημάς αυτούς ελεεινά ανδράποδα!

Είναι καιρός να αποτινάξωμεν τον αφόρητον τούτον Ζυγόν, να ελευθερώσωμεν την Πατρίδα, να κρημνίσωμεν από τα νέφη την ημισέληνον να υψώσωμεν το σημείον, δι’ ου πάντοτε νικώμεν! λέγω τον Σταυρόν, και ούτω να εκδικήσωμεν την Πατρίδα, και την Ορθόδοξον ημών Πίστιν από την ασεβή των ασεβών Καταφρόνησιν.

Μεταξύ ημών ευγενέστερος είναι, όστις ανδρειοτέρως υπερασπισθή τα δίκαια της Πατρίδος, και ωφελιμοτέρως την δουλεύση. Το έθνος συναθροιζόμενον θέλει εκλέξη τους Δημογέροντάς του, και εις την ύψιστον ταύτην Βουλήν θέλουσιν υπείκει όλαι μας αι πράξεις…

Ας κινηθώμεν λοιπόν μέ εν κοινόν φρόνιμα, oι πλούσιοι ας καταβάλωσιν μέρος της ιδίας περιουσίας, oι ιερoί ποιμένες ας εμψυχώσωσι τον λαόν με το ίδιόν των παράδειγμα, και oι πεπαιδευμένοι ας συμβουλεύσωσιν τα ωφέλιμα. Oι δε εν ξέναις αυλαίς υπουργούντες στρατιωτικοί και πολιτικοί ομογενείς, αποδίδοντες τας ευχαριστίας εις ην έκαστος υπουργεί δύναμιν, ας ορμήσωσιν όλοι εις το ανοιγόμενον ήδη μέγα και λαμπρόν στάδιον, και ας συνεισφέρωσιν εις την πατρίδα τον χρεωστούμενον φόρον, και ως γενναίoι ας ενοπλισθώμεν όλοι άνευ αναβολής καιρού με το ακαταμάχητον όπλον της ανδρείας και υπόσχομαι εντός ολίγου την νίκην και μετ’ αυτήν παν αγαθόν. Πoίoι μισθωτοί και χαύνοι δούλοι τολμούν να αντιπαραταχθώσιν απέναντι λαού, πολεμούντος υπέρ της ιδίας ανεξαρτησίας; Μάρτυρες oι Ηρωικοί αγώνες των προπατόρων μας. Μάρτυς η lσπανία, ήτις πρώτη και μόνη κατετρόπωσε τας αηττήτους φάλαγκας ενός τυράννου.

Με την Ένωσιν, ω Συμπολίται, με το προς την ιεράν Θρησκείαν Σέβας, με την προς τους Νόμους και τους Στρατηγούς υποταγήν, με την ευτολμίαν και σταθηρότητα, η νίκη μας είναι βεβαία και αναπόφευκτος, αυτή θέλει στεφανώση μέ δάφνας αειθαλείς τους Ηρωικούς αγώνας μας, αυτή με χαρακτήρας ανεξαλείπτους θέλει χαράξη τα ονόματα ημών εις τον ναόν της αθανασίας, διά το παράδειγμα των επερχομένων γενεών. Η Πατρίς θέλει ανταμείψη τα ευπειθή και γνήσιά της τέκνα με τα βραβεία της δόξης και τιμής· τα δε απειθή και κωφεύοντα εις την τωρινήν της πρόσκλησιν, θέλει αποκηρύξη ως νόθα και Ασιανά σπέρματα, και θέλει παραδώση τα ονόματά των, ως άλλων προδότων, εις τον αναθεματισμόν και κατάραν των μεταγενεστέρων.

Ας καλέσωμεν λοιπόν εκ νέου, ω Ανδρείοι και μεγαλόψυχοι Έλληνες, την ελευθερίαν εις την κλασικήν γην της Ελλάδος! Ας συγκροτήσωμεν μάχην μεταξύ του Μαραθώνος και των Θερμοπυλών! Ας πολεμήσωμεν εις τους τάφους των Πατέρων μας, οι οποίοι, διά να μάς αφήσωσιν ελευθέρους, επολέμησαν και απέθανον εκεί! Το αίμα των τυράννων είναι δεκτόν εις την σκιάν τον Επαμεινώνδου Θηβαίου, και του Αθηναίου Θρασυβούλου, οίτινες κατετρόπωσαν τους τριάκοντα τυράννους, εις εκείνας του Αρμοδίου και Αριστογείτωνος, οι οποίοι συνέτριψαν τον Πεισιστρατικόν ζυγόν, εις εκείνην του Τιμολέοντος, όστις απεκατέστησε την ελευθερίαν εις την Κόρινθον και τας Συρακούσας, μάλιστα εις εκείνας τον Μιλτιάδου και Θεμιστοκλέους, του Λεωνίδου και των τριακοσίων, οίτινες κατέκοψαν τοσάκις τους αναριθμήτους στρατούς των βαρβάρων Περσών, των οποίων τους βαρβαροτέρους και ανανδροτέρους απογόνους πρόκειται εις ημάς σήμερον, με πολλά μικρόν κόπον, να εξαφανίσωμεν εξ ολοκλήρου.
Εις τα όπλα λοιπόν φίλοι η Πατρίς Μας Προσκαλεί!

Αλέξανδρος Υψηλάντης

Την 24ην Φεβρουαρίου 1821 Εις το γενικόν στρατόπεδον του Ιασίου

Πηγή:

1. Η Προκήρυξη του Αλέξανδρου Υψηλάντη Διδάσκει και Καθοδηγεί

2. “Μάχου υπέρ Πίστεως και Πατρίδος”: Η επαναστατική προκήρυξη του Αλέξανδρου Υψηλάντη

Το άρθρο Η προκήρυξη της Επανάστασης από τον Αλέξανδρο Υψηλάντη εμφανίστηκε πρώτα στο Τιμή στο 1821.

Η  πρόσφατη εμφάνιση, στο ελληνικό προσκήνιο, της ΤΙΜΗ ΣΤΟ ’21, της  αυθόρμητης αυτής κίνησης, που αναπτύχθηκε με χειμαρρώδεις  ρυθμούς σε ελάχιστο  χρόνο, και που έθεσε ως ακρογωνιαίο λίθο της ύπαρξής της την απόδοση  τιμών στους  ήρωες της Επανάστασης του 1821,  όπως τους αξίζει, καθώς και το σεβασμό στη μακραίωνη ιστορία των Ελλήνων, είχε και ένα μη αναμενόμενο αποτέλεσμα: τη συνειδητοποίηση, δηλαδή, της ύπαρξης μιας  δυαδικής  Ελλάδας.

O δυαδισμός αυτός αναδύεται  καταρχήν μέσα από τις γνωστές   ιδεοληψίες, που εκκόλαψε το διεθνές οικονομικό σύστημα της παγκοσμιοποίησης, και που είχαν ως  επίκεντρο  το σχεδιασμό μιας παγκόσμιας διακυβέρνησης.

Και κατά δεύτερο λόγο, ο δυαδισμός αυτός συμπληρώνεται μέσα από την  ισχυροποίηση του κράτους-έθνους, που είναι το   αποτέλεσμα της υποχώρησης της παγκοσμιοποίησης σε ολόκληρη την υφήλιο και που φαίνεται ότι ματαίωσε, προς το παρόν τουλάχιστον, την προώθηση της ιδέας για παγκόσμια διακυβέρνηση.

Πράγματι, τώρα, οι εξελίξεις τρέχουν γρήγορα, καθώς η μία μετά την άλλη οι οικονομίες στον πλανήτη μας, επιβάλλουν έλεγχο των συνόρων, ενισχύουν την εθνική οικονομική δραστηριότητα,  περιφρουρούν την εθνική τους κυριαρχία και υπογραμμίζουν τη σημασία των ιδιαιτεροτήτων της θρησκείας, της γλώσσας, της ιστορίας και του πολιτισμού τους.

Παραδόξως, όμως, η ελληνική κυβέρνηση  φαίνεται να έχει επιλέξει αντίστροφη πορεία, υπογραμμίζοντας σε κάθε ευκαιρία  τα πλεονεκτήματα, που δήθεν εξασφαλίζει η  πολυπολιτισμικότητα.  Έτσι, η χώρα μας αποτελεί  την εξαίρεση στην Ευρώπη, αγνοώντας όμως κατάφωρα τη συντριπτικά αντίθετη  βούληση της πλειοψηφίας των Ελλήνων.

Ο επικίνδυνος, από κάθε πλευρά,  αυτός ο δυαδισμός, ανάμεσα στις ελληνικές  κυβερνήσεις και στο λαό,  εμφανίστηκε με ιδιαίτερη ένταση, στο διάστημα της τελευταίας κυρίως δεκαετίας.

Ήταν η  υπογραφή των εγκληματικών μνημονίων, που υποθήκευσαν το παρόν και το μέλλον της χώρας, ήταν η πραξικοπηματική μεταβολή του όχι σε ναι, στο δημοψήφισμα του 2015 και  ήταν η υπογραφή της συνθήκης των Πρεσπών, που όχι μόνο αγνόησε, αλλά  και χλεύασε τη βούληση της συντριπτικής πλειονότητας των Ελλήνων.

Πρόκειται, ασφαλώς, για περιπτώσεις ασυμφωνίας, ανάμεσα σε κυβέρνηση και πολίτες, με  σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στην πορεία της χώρας, που ωστόσο δεν θέτουν σε άμεσο κίνδυνο, προς το παρόν τουλάχιστον,  την εθνική της επιβίωση.  Αντιθέτως, ο δυαδισμός, όπως αυτός  διαγράφεται, στα πλαίσια του εορτασμού της επετείου του 1821, ανάμεσα στην Επιτροπή Ελλάδα ‘21 και στην Τιμή στο ‘21, απειλεί να  διαβρώσει τα θεμέλια του ελληνικού έθνους, να εξαφανίσει την Ελλάδα από το πρόσωπο της Γης και να σβήσει από τις μνήμες της ανθρωπότητας τη μοναδική ελληνική παρουσία.

Εδώ και   αιώνες οι  εχθροί μας, με πρόσχημα την αμφισβήτηση της ιστορικής μας συνέχειας, χάλκευσαν θεωρίες, με στόχο την εξασφάλιση πρόσβασης στα εδάφη και στις θάλασσές μας. Τους αντιμετωπίζαμε, όμως,  σύσσωμοι, οι Έλληνες, εντός και εκτός της χώρας, ως εχθρούς τους έθνους μας, και καταγγέλλαμε χωρίς δεύτερη σκέψη τις γελοίες απόψεις τους. Επικεφαλής  της προσπάθειας αποδόμησης της ιστορίας μας ήταν ο γνωστός απατεώνας Φαλμεράιερ και, στη συνέχεια, οι διαχρονικοί του κλώνοι.

Τώρα, όμως,  αυτό που τρομάζει και που δικαιολογεί αγωνιώδη ερωτήματα τα οποία, όμως, παραμένουν αναπάντητα, είναι το  γεγονός της σιωπηρής αποδοχής αυτών των ανιστόρητων και τόσο επικίνδυνων, για την Ελλάδα, απόψεων.

Συγκεκριμένα,  όσο και αν φαίνεται απίστευτο, όσο και αν είναι αδιανόητο, αποτελεί ωστόσο  τη νέα θλιβερή μας πραγματικότητα. Το ότι, δηλαδή, στους κόλπους της Επιτροπής  Ελλάδα 21, έχουν επίσημα προσκληθεί γνωστοί ανθέλληνες, στους οποίους και  προσφέρθηκε  βήμα, για την απόδοση τιμών  στους ήρωες του 1821.

Και μάλιστα, αν δεν πρόκειται για σύμπτωση, που δύσκολα οπωσδήποτε, θα μπορούσε να υποστηριχθεί, φαίνεται ότι έχουν επιλεγεί, αυτοί οι ανθέλληνες,  με τρόπο που να αλληλοσυμπληρώνονται οι απόψεις τους, έτσι ώστε  ο συνδυασμός τους να  επιτυγχάνει την πλήρη αποδόμηση της  ιστορίας μας.

Ειδικότερα, κάποιοι από αυτούς, τους παραχαράκτες  της ιστορίας μας,   ανέλαβαν να υποβαθμίσουν και να προσβάλλουν τους ήρωες του 21, ενώ σε άλλους ανατέθηκε ο ρόλος αμφισβήτησης του περιεχομένου της τουρκικής σκλαβιάς των 400 ετών, της άρνησης της καθολικότητας της εθνικής εξέγερσης, και τέλος βέβαια, και αυτός της απόδειξης  ασυνέχειας στην πορεία του ελληνικού έθνους από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Η ύπαρξη της Ελλάδας συρρικνώνεται, έτσι, σε 200 μόνο  χρόνια.

 Για την εμπέδωση αυτών των αβάσιμων απόψεων, και εκκινώντας από την  υπόθεση ότι ο μέσος Έλληνας έχει ελλιπείς, συγκεχυμένες, αλλά και εσφαλμένες γνώσεις σχετικά με την Επανάσταση του 1821, επιχειρήθηκε και πρόσφατη δημοσκόπηση, με την πιθανή  πρόθεση να δικαιολογήσει την αναθεώρηση της ιστορίας μας. Τα αποτελέσματά της, ωστόσο,  όχι μόνο δεν επαλήθευσαν τις παραπάνω ανιστόρητες απόψεις, αλλά και επιπλέον απέδειξαν  την ύπαρξη βαθιάς εθνικής συνείδησης στη συντριπτική πλειοψηφία του ελληνικού λαού.

Έτσι, στην πατρίδα μας συμβιώνουν δύο Ελλάδες, όπως αυτές αναδείχθηκαν μέσα από τις προδιαγραφές των  δύο διαφορετικών εορτασμών,  για το 1821.

Η πρώτη από αυτές, η επίσημη κυβερνητική,  αριθμεί ζωή μόλις 200 ετών. Εμφανίζεται, έτσι, μια Ελλάδα αποκομμένη από τους  μεγαλειώδεις προγόνους της, αυτούς δηλαδή που  προσκυνά  ευλαβικά  το σύνολο των πολιτισμένων και μορφωμένων κατοίκων της υφηλίου.

Η κακόμοιρη αυτή Ελλάδα έχει απαρνηθεί το κρυφό σχολειό, αλλά και τα 400 χρόνια του τουρκικού ζυγού, μια και αποδέχεται ότι «οι Έλληνες περνούσαν ζωή χαρισάμενη, αγκαλιά  με τους Τούρκους».

Αυτή η Ελλάδα απεχθάνεται τις σημαίες και κάθε μορφής εθνικά σύμβολα. Πρόκειται για  τη φτωχή και κατατρεγμένη Ελλάδα, που δεν έχει μοίρα στον ήλιο,  που έχει καταντήσει έρμαιο των εκάστοτε συμφερόντων  εχθρών και φίλων, και που θυμίζει   πλαστελίνη, λαμβάνοντας    τη μορφή των εκάστοτε  καταχθονίων σχεδίων των ανθελλήνων, απανταχού της Γης.

Είναι η Ελλάδα, που δέχεται να «συζητήσει για τις (δήθεν) πολλές ερμηνείες της ιστορίας μας», αυτές δηλαδή που την παραχαράσσουν, και που διακηρύσσει ότι επιδιώκει «ήρεμη και αντικειμενική αντιμετώπιση της Επανάστασης του 21». Είναι η Ελλάδα, που επιλέχθηκε για  να τιμήσει την Επανάσταση του 21 με  «πολυπολιτισμικότητα», και με ανεξέλεγκτα  σύνορα, που παραπέμπουν   σε πληθυσμούς, όπως τους οραματίστηκε  η διαταραγμένη προσωπικότητα  του Γκουντενχοφ  Καλέργη.

Υπάρχει, όμως  ευτυχώς, και μια δεύτερη Ελλάδα, και είναι αυτή, που πρόσφατα αναδείχθηκε μέσα από την  ΤΙΜΗ στο 21.

Είναι η Ελλάδα που σέβεται τους ήρωες του’21, που θέλει να τους τιμήσει με όσα  μέσα διαθέτει, και που συγκινείται στο άκουσμα του εθνικού ύμνου και στο κυμάτισμα της γαλανόλευκης. Είναι η Ελλάδα, που θέλει τα παιδιά της να ανατραφούν, με την ιστορία της πατρίδας τους,  τα έπη, τις νίκες και  τις ιδιαιτερότητες της φυλής τους.

Είναι η Ελλάδα, που αρχίζει να ζει από πολύ νωρίς και να μεγαλουργεί, μέσα στους αιώνες, που είναι περήφανη για τα επιτεύγματα των  προγόνων της, και που απαιτεί το σεβασμό της υφηλίου, για τον πολιτισμό που της  χάρισε. Είναι η Ελλάδα που αγκαλιάζει τα αδέλφια της, απανταχού της υφηλίου και που θρηνεί για τη γενοκτονία των Ποντίων, για τον αφανισμό των Ελλήνων της Μικράς Ασίας, για τη σφαγή της Χίου, αλλά  και  για τα παράνομα δώρα που προσφέρθηκαν στα Σκόπια.

Είναι η Ελλάδα που απαιτεί εθνική κυριαρχία, και που ονειρεύεται να ζήσει  με συνθήκες έθνους-κράτους και όχι με παγκοσμιοποίηση. Είναι η Ελλάδα που θλίβεται για την τύχη των  λαθρομεταναστών, που θα ήθελε να μπορεί να εξασφαλίσει άσυλο σε όλους αυτούς τους απόκληρους της ζωής, αλλά  που  τα πολύ περιορισμένα μέσα της την αναγκάζουν σε επιλογές. Οπότε και θεωρεί απολύτως δικαιολογημένη την προτίμησή της για τους Έλληνες και όχι για τους αλλοδαπούς.

Αλλά τι ποσοστά πολιτών εξασφαλίζει η καθεμία από αυτές τις δύο Ελλάδες;

Οι Έλληνες είναι δεμένοι με το ένδοξο παρελθόν τους και απεχθάνονται τις αποκαθηλώσεις των ηρώων τους, τους εθνομηδενιστές και τις νεολογικές θεωρήσεις της ιστορίας τους.

Αυτά αποδεικνύουν τα πολύ χαμηλά ποσοστά αποδοχής της Επιτροπής Ελλάδα 21, σε δημοσκόπηση του ΠΑΜΑΚ, και  σε αντίθεση  με τα πολύ υψηλά ποσοστά της παραδοσιακής ερμηνείας της ιστορίας μας, όπως αυτά εμφανίζονται στην πρόσφατη δημοσκόπηση του ΚΕΦΙΜ-MARC (Κέντρο Φιλελεύθερων Μελετών-Μάρκος Δραγούμης), με το ερώτημα «Τι πιστεύουν οι Έλληνες για το 1821».

Και έτσι εξηγείται και η αθρόα και συνεχής προσέλευση Ελληνίδων και Ελλήνων υποστηρικτών στο ΤΙΜΗ στο 21, που σύντομα θα έχει και σχετικά  αποτελέσματα από δική της δημοσκόπηση.

Όμως, η ύπαρξη και η μακροχρόνια συντήρηση  δυισμού μιας τόσο επικίνδυνης μορφής, που χωρίζει την Ελλάδα  στα δύο, δηλαδή σε ολιγάριθμους κυβερνητικούς, που παίρνουν εν ψυχρώ αποφάσεις αντίθετες με  την σαφώς εκφρασμένη βούληση  του λαού, και στους πολλούς που τις υφίστανται, είναι προάγγελος κοινωνικών εκρήξεων, υποβαθμίζει τη δημοκρατία και περιορίζει την ευημερία, γι’ αυτό  και επιβάλλεται να αντιμετωπιστεί όσο πιο γρήγορα γίνεται.

Άρθρο της Μαρίας Νεγρεπόντη-Δελιβάνη. Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «εστία της 21.07.2020 με τον τίτλο «Οι δύο Ελλάδες θα εορτάσουν χωριστά το 1821».

Το άρθρο ΔΥΟ ΕΛΛΑΔΕΣ ΘΑ ΕΟΡΤΑΣΟΥΝ ΤΟ 1821 εμφανίστηκε πρώτα στο Τιμή στο 1821.

Παραθέτουμε παρακάτω επιμελημένο απόσπασμα από το βιβλίο του Γιώργου Καραμπελιά,  Συνωστισμένες στον Ζάλογγο. Οι Σουλιώτισσες, ο Αλή Πασάς και η αποδόμηση της Ιστορίας

Ο Ζάλογγος στο στόχο των αποδομητών

Το Ζάλογγο (συναφώς το Σούλι και οι αλλεπάλληλες εξεγέρσεις των Ελλήνων πριν από την Επανάσταση) αποτελεί, μαζί με το «κρυφό σχολειό», προνομιακό στόχο του εθνο-αποδομητικού εγχειρήματος, όπως καταδεικνύεται και από σχετικό κείμενο του Αλέξη Πολίτη για τον χορό του Ζαλόγγου (…).

Ζάλογγος και Κρυφό Σχολιό

Ο Χορός του Ζαλόγγου αποτελεί, μαζί με τις μυθοποιημένες εκδοχές των κλεφταρματολών και των αλλεπάλληλων εξεγέρσεων κατά των Οθωμανών, το συμπληρωματικό ταίρι του Κρυφού σχολειού: παιδεία και ανδρεία συνιστούν τα αγκωνάρια κάθε ιδεολογήματος για την εξαιρετική ελληνική φυλή.^[1]

Ο στόχος έχει τεθεί: αφού έχει πλέον ευρύτατα απονομιμοποιηθεί το «Κρυφό Σχολειό» – δηλαδή, οι αγώνες για την παιδεία και η σχετική συμβολή της Ορθοδοξίας, στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας – θα πρέπει το έργο να ολοκληρωθεί με την απονομιμοποίηση της κλεφτουριάς. Και τι πιο συμβολικό από το Σούλι και τον χορό του Ζαλόγγου;

Ας προσέξουμε όμως. Αν το Κρυφό σχολειό αποτελεί μια κατασκευή εκ του μηδενός, ο πυρήνας των γεγονότων του Ζαλόγγου υπήρξε. Βέβαια οι υπερασπιστές κι οι προδότες του Σουλίου, όπως κι οι γυναίκες που αυτοκτόνησαν, δεν είχαν – εκείνα ακόμα τα χρόνια, 1803 – ενταχθεί ολοκληρωτικά στην εθνική ομάδα των Ελλήνων· Αρβανίτες ήταν, δηλαδή Αλβανοί – αυτό είναι όμως άλλο ζήτημα. Ως προς το ίδιο το γεγονός, η μυθοποίηση βρίσκεται μονάχα στην εξιδανίκευση, στο χορό· αυτό άλλωστε είναι το διαφορετικό και το εξαιρετικό, επειδή αυτοκτονίες απελπισμένων, ακόμα και ομαδικές, δεν είναι κάτι το πρωτόγνωρο στην ανθρώπινη ιστορία.^[2]

Τα δεδομένα του “εθνικού μύθου” κατά τους αποδομητές

(…) Στο Σούλι, λοιπόν, συνωστίζονταν οι «υπερασπιστές» του, οι «προδότες» καθώς και οι «γυναίκες που αυτοκτόνησαν», κάτι, που όπως δηλώνει, δεν συνιστά αφ’ εαυτού τίποτε το εξαιρετικό. Διαφεύγουν, βέβαια, της προσοχής του τα μωρά και τα παιδιά που έριξαν οι Σουλιώτισσες στο βάραθρο, «για να μη γίνουν σκλάβοι στα χέρια των εχθρών τους», όπως αναφέρει ο Χόλλαντ! (…)

Ενώ λοιπόν είχαν απλώς συγκεντρωθεί, φίρδην-μίγδην, υπερασπιστές, προδότες και γυναίκες με αυτοκτονικές τάσεις, οι Έλληνες εθνικιστές ανακάλυψαν εκ του μηδενός τον «χορό» των γκρεμοτσακισμένων και κατασκεύασαν έναν ακόμα εθνικό «μύθο»!

Το τέχνασμα

Το τέχνασμα συνίσταται στην παγίδευση του αναγνώστη στο ζήτημα του «χορού», κατ’ εξοχήν δυσαπόδεικτο, αν όχι και αναπόδεικτο, ιδιαίτερα αν κάποιος είναι ιδιαίτερα δύσπιστος ή κακόπιστος. Έτσι, ένα τραγικό και δραματικό γεγονός, ο αυτοχειριασμός των Σουλιωτισσών και ο τραγικός θάνατος των παιδιών τους, μεταβάλλεται σε κάτι σύνηθες «στην ανθρώπινη ιστορία». Αν, λοιπόν, με ένα πλήθος παραπομπών και αποσπασμάτων – κάποτε ανούσιων – πειστούμε πως το σημαντικό είναι το ζήτημα του χορού και όχι η τραγική «εκτέλεση» των ίδιων των παιδιών από τις μητέρες τους και η αυτοκτονία των ίδιων, τότε η αποστολή του καλού ιστορικού θα έχει εκπληρωθεί. Διότι το «τι ακριβώς συνέβη στο Ζάλογγο», όπως αναφέρει στην αρχή του κειμένου του, το γνώριζαν μόνον όσοι ήσαν παρόντες! (…)

Οι ιστορικές πηγές

Ποιο είναι λοιπόν το στοιχείο που εισφέρουν όσοι αμφισβητούν την ύπαρξη του «χορού» του Ζαλόγγου; Κανένα! Απλούστατα (…) αμφισβητούν την αναφορά του Περραιβού, με αποκλειστικό επιχείρημα ότι κανείς άλλος πριν από αυτόν – δηλαδή οι ξένοι περιηγητές – δεν τον μνημονεύει, παρότι είχαν ήδη αναφερθεί στο γεγονός εν τέλει δε, ο Περραιβός δεν είναι αξιόπιστος! Όμως, ο τελευταίος δεν γράφει εν κενώ, ούτε με μεγάλη χρονική απόσταση από τα γεγονότα. Το βιβλίο του εκδόθηκε μόλις δώδεκα χρόνια μετά, ενώ μεταφράστηκε και τυπώθηκε και σε ξένες γλώσσες. Ήσαν εν ζωή, επομένως, πάρα πολλοί αυτόπτες μάρτυρες των γεγονότων, καθώς και χιλιάδες Σουλιωτών, που είχαν ακούσει από πρώτο χέρι γι’ αυτά, όπως και πολλοί Αλβανοί και Έλληνες στην υπηρεσία του Αλή. Και δεν βρέθηκε κανείς να τα αμφισβητήσει, παρότι ο Περραιβός είχε αρκετούς εχθρούς και ο Αλής, που εθίγετο άμεσα από τα γραφόμενά του, θα μπορούσε να αντιδράσει, με τον ένα ή άλλο τρόπο;

(…) Για το ζήτημα δεν θα μπορούσα να παραλείψω και τις δύο, αντιφατικές μεταξύ τους, αναφορές, που στηρίζονται σε κείμενα και μαρτυρίες αυτοπτών· πρόκειται για τo εκτενές άρθρο του Περικλή Ζερλέντη στον Παρνασσό, το 1889, και τη μελέτη του Ιωάννη Λαμπρίδη, στα Ηπειρωτικά μελετήματά του, το 1890.

Οι αυτόπτες πρώτη περιγραφή

Ο Π. Ζερλέντης γράφει επί τη βάσει των μαρτυριών των κατοίκων της Καμαρίνας, που βρίσκεται δίπλα στο Ζάλογγο, όπου ζούσε και η αδελφή του Μάρκου Μπότσαρη, η Αγγελική Σαφάκα, την οποία και συνάντησε. Μίλησε ακόμα και με τους επιτρόπους της γυναικείας Μονής των Ταξιαρχών, που βρίσκεται στο Ζάλογγο, στην οποία έζησε για πολλά χρόνια ως μοναχή μια μικρή κοπέλα, η Λάμπρω, που σώθηκε από το Ζάλογγο σε μικρή ηλικία. Οι αναμνήσεις της μεταφέρθηκαν στον άνδρα ηγούμενο της Μονής, τον Αγαθάγγελο, ο οποίος απεβίωσε το 1886, μαρτυρίες τις οποίες μετέφεραν οι Καμαριναίοι στον Ζερλέντη:

Εν ω λοιπόν οι Σουλιώται διήγον ήσυχοι εν τη μονή, μηδέν υποπτεύοντες, την 23 δεκεμβρίου εκίνησαν εκ Καμαρίνας οι στρατοί του Αλή οδεύοντες κατά της μονής· και περί την ογδόην πρωϊνήν ώραν παιδία τινά των Σουλιωτών παίζοντα έξωθεν της μονής ιδόντα αυτούς επερχομένους έτρεξαν εντός φωνάζοντα «Τούρκοι, Τούρκοι». Παρευθύς οι Σουλιώτες συνασπισθέντες συν γυναιξί και τέκνοις, ετράπησαν την προς το βουνόν άγουσαν [ ]. Αλλ’ όταν ανελθόντες εις το βουνόν [ ] κατανοήσαντες τον μέγιστον κίνδυνον ον εκινδύνευον τεθειμένοι όντες μεταξύ δύω εχθρικών πυρών, απεφάσισαν, ίνα αποφύγωσι τα δεινά του αργαλέου εξανδραποδισμού, να δώσωσι τέλος της ζωής των διά πράξεως τόσον σπαραξικαρδίου όσον και ηρωικής· διότι φέροντες έρριψαν πρώτον τα τέκνα αυτών κατά του φρικαλέου βαράθρου, είτα δε δια της σπάθης μαχόμενοι, άνδρες τε και γυναίκες έρριψαν εαυτούς και ούτοι επί των ασπαιρόντων πτωμάτων των φιλτάτων αυτών. Εκ τούτων δε όσοι μεν κατέπεσον εκ της τοποθεσίας Εικόνος, εις το βάραθρον ετελεύτησαν συντριβέντες…^[3]

Και αυτή η – μοναδική – σχετικά διαφοροποιημένη περιγραφή δεν αναιρεί τον πυρήνα των γεγονότων και συμφωνεί απολύτως με τις υπόλοιπες ως προς τη μοίρα των σουλιωτόπαιδων, χωρίς να επιβεβαιώνει αλλά ούτε και να απορρίπτει τα του «χορού». (…)

Οι αυτόπτες δεύτερη περιγραφή

Η δεύτερη περιγραφή προέρχεται από την γραφίδα του Ιωάννη Λαμπρίδη, τον οποίο και ο Πολίτης χαρακτηρίζει «σοβαρό λόγιο» των Ιωαννίνων – όντως, όλα τα έργα του μαρτυρούν την ευσυνειδησία του – και δημοσιεύτηκε παράλληλα με εκείνη του Ζερλέντη. Εδώ, βασικές πηγές είναι η γραπτή αυτοβιογραφία του Θεόδωρου Παπαθωμά, γραμματέα του τελωνείου στο Φανάρι, την εποχή των γεγονότων, καθώς και προφορικές μαρτυρίες τις οποίες συνέλεξε και αυτός από την αδελφή του Μάρκου Μπότσαρη, Αγγελική Σαφάκα, από τον Λέοντα Μπότσαρη, τον Κωνσταντίνο Καρρά, σύζυγο της Αικατερίνης, η οποία είχε εκσφενδονιστεί πεντάχρονη στην χαράδρα, και από τον Τάσο Κοντογιάννη (…):

Εκ δε των άλλων 56 μεν γυναίκες και 13 άνδρες, ων τα ονόματα η παράδοσις δυστυχώς δεν διέσωσεν, εν χοροίς όντως και άσμασι τη 11 π.μ. κατεκρημνίσθησαν. Πολλαί δ’ εκ των αθανάτων τούτων γυναικών μητέρες ούσαι, πριν ή το ολέθριον τούτο πήδημα πηδήσωσιν, εξεσφενδόνισαν πρώτον τα τέκνα των. Οι δε λοιποί ξιφήρεις υπό τον Κίτσιον Βότσιαρην περί λύχνων αφάς διέσχισαν τας τάξεις του εχθρού και διήλασαν αυτάς.^[4]

Απέναντι σε μια καταιγιστική πληθώρα συγκινητικών περιγραφών – για όσους έχουν ακόμα τη δυνατότητα να συγκινούνται – οι οποίες συμπληρώνουν η μία την άλλη –παρότι κάποτε παρατηρούνται αντιφάσεις, συγχύσεις και διαφοροποιήσεις – τι άραγε βρίσκει να απαντήσει, εξουθενωμένος πλέον, ο ιστορικός μας;

Ακόμα βέβαια και να δεχθούμε ότι η αφήγηση στηρίχτηκε στην ίδια την Αικατερίνη Καρρά – ή πιο πριν, στη Λάμπρω – θα πρέπει να δεχτούμε πως τα μικρά κορίτσια είχαν την ψυχραιμία να παρατηρούν, κι’ αφού γκρεμίστηκαν, τι γινόταν πάνω στο βράχο.^[5]

Η δυσπιστία αγγίζει κυριολεκτικά τα όρια του κακόγουστου αστεϊσμού. Εάν όντως τα δύο κοριτσάκια αποτέλεσαν την πηγή της πληροφορίας, χρειαζόταν άραγε να παρακολουθούν όλη την εξέλιξη των γεγονότων – ώστε να πειστεί ο αδέκαστος ιστορικός μας; Και δεν θα είχαν αποκτήσει συνολική εικόνα γι’ αυτά, τόσο με βάση όσα είχαν προηγηθεί όσο και με αυτά που ακολούθησαν και αυτά που έμαθαν στα επόμενα χρόνια; Και πόθεν, εξάλλου, τεκμαίρει ο Πολίτης ότι αποκλειστική πηγή του Λαμπρίδη ή του Ζερλέντη ήταν τα δύο κορίτσια, μια και, τουλάχιστον ο πρώτος, μιλάει για διασταύρωση μεταξύ περισσότερων πηγών, γραπτών και προφορικών;

Εκτιμήσεις του συγγραφέα

Εν κατακλείδι, ομολογώ πως, πριν καταπιαστώ με το ζήτημα και διερευνήσω τις σχετικές πηγές, όπως και τα αντιρρητικά κείμενα των αρνητών του Ζαλόγγου, δεν είχα κάποια κατασταλαγμένη αντίληψη για το τι συνέβη. (…) Δύο βασικοί παράγοντες με έπεισαν για την πραγματικότητά του:

Πρώτον, η ύπαρξη μιας καταιγιστικής πληθώρας μαρτυριών, τις οποίες δεν αναφέρω στο σύνολό τους, ίσως δε, a contrario, και το επίπεδο των επιχειρημάτων των αντιρρητικών συγγραφέων.

Δεύτερον, το γεγονός ότι μια πράξη  υπέρτατης απελπισίας και θάρρους, όταν μάλιστα εκτελείται σε συλλογικό πλαίσιο, απαιτεί – για να μπορέσει να διεξαχθεί – και τα «επιθανάτια άσματα», ίσως και μοιρολόγια, και το αγκάλιασμα εν είδει χορού.

(…) Κλείνω το σχετικό θέμα με την άποψη ενός ιστορικού που σέβεται το λειτούργημά του, του Απόστολου Βακαλόπουλου:

Νομίζω ότι ο χορός είναι πραγματικότητα και πρέπει να έγινε από εκείνες τις Σουλιώτισσες, που από την απελπισία τους είχαν μεταρσιωθή σε ένα είδος υπεράνθρωπης εξάρσεως και αυτοθυσίας…^[6]

Πηγή : Γιώργου Καραμπελιά, Συνωστισμένες στον Ζάλογγο. Οι Σουλιώτισσες, ο Αλή Πασάς και η αποδόμηση της Ιστορίας, β’ έκδοση συμπληρωμένη, Εναλλακτικές Εκδόσεις, Αθήνα, 2014, σελ. 139-149.

[1] Α. Πολίτης, «Ο “χορός του Ζαλόγγου”. Πληροφοριακοί πομποί, πομποί αναμετάδοσης, δέκτες πρόσληψης» στο Μύθοι και ιδεολογήματα στη σύγχρονη Ελλάδα, ΕΣΝΠΓΠ-Σ.Μ., Αθήνα, 2007, σ. 282.

[2] Α. Πολίτης, «Ο “χορός του Ζαλόγγου”…», ό.π., σ. 282.

[3] Π. Γ. Ζερλέντης, «Ηπειρωτικά μελετήματα: η ιστορία του Σουλίου και Πάργας, υπό έποψιν του αξιοπίστου εξεταζομένη», Παρνασσός, τ. 12, τχ. 6 και 7, Αθήνα 1889, σσ. 377-378.

[4] I. Λαμπρίδης, Ηπειρωτικά Μελετήματα, τχ. 10,  σσ. 55-56.

[5] Α. Πολίτης, «Ο “χορός του Ζαλόγγου”…», ό.π., σ. 281.

[6] A. Βακαλόπουλος, Ιστορία του Νέου Ελληνισμού, τ. Δ΄, Θεσσαλονίκη, 1979, σ. 624.

Το άρθρο Ο χορός του Ζαλόγγου εμφανίστηκε πρώτα στο Τιμή στο 1821.

ΟΙ ΚΡΗΤΕΣ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ

Η Κρήτη στην Τουρκοκρατία

ΚΡΗΤΕΣ προ του 1821

1770 η πρώτη μεγάλη εξέγερση

Εκρηξη επανάστασης του ’21 στην Κρήτη

Συνθήκες μετά την Επανάσταση

Επανάσταση και Μεγάλες Δυνάμεις

83 χρόνια μετά – Ενωση με την Ελλάδα

Χαϊνηδες οι Κρητικοί αγωνιστές

Συμμετοχή των Κρητών στην Επανάσταση του 1821

Πηγή : Δημ. Κ. Σαρρής <Κρήτη και 1821: Απάντηση σε ανιστόρητους> εφημ. ΠΑΤΡΙΣ

Το άρθρο Η Κρήτη το 1821 και οι Χαϊνηδες εμφανίστηκε πρώτα στο Τιμή στο 1821.

Στα τέσσερα άρθρα μου, που προηγήθηκαν του παρόντος («Εστία» 18.05.2020, 28.05.2020 και 02.06.2020, καθώς και στο «Slpress» της 06.06.2020), αναφέρθηκα σε  τρία, από τα 31 μέλη της Επιτροπής Ελλάδα 21, των οποίων οι απόψεις απάδουν  αναμφίβολα προς το πνεύμα του εθνικού μας  εορτασμού. Διατηρούσα κάποιες ελπίδες ότι τα θεωρήματα αυτά παρεισέφρησαν εκ παραδρομής  στην Επιτροπή Ελλάδα 21.   

Ωστόσο, προκειμένου να βεβαιωθώ ότι δεν προστίθενται και άλλες  ανθελληνικές επιλογές στην Επιτροπή Ελλάδα  21, επέλεξα τυχαίως, τον Ρίτσαρντ Κλόγκ  και το βιβλίο του, που υπάρχει και στα ελληνικά, με τίτλο: Μια συνοπτική ιστορία της Ελλάδος. Από τις πρώτες σελίδες του, μου ήταν αδύνατον να πείσω τον εαυτό μου ότι  ναι, και αυτός είχε  επιλεχθεί από την  Επιτροπή Ελλάδα  21, για να συνεορτάσει με την Ελλάδα, τα 200 χρόνια από την Επανάσταση.

Πρόκειται για ιστορικό, που αναπαράγει τις ανθελληνικές και επικίνδυνες δοξασίες του Φαλμεράιερ, (που όπως είναι γνωστό, έχουν πλήρως διαψευστεί από πλήθος σοβαρών ερευνητών) με τον χειρότερο δυνατό τρόπο. Με μίσος, με ειρωνεία, με χλευασμό, με περιφρόνηση ο Ρίτσαρντ Κλογκ προσπαθεί να συντρίψει τους Έλληνες και την Ελλάδα, τη χώρα δηλαδή που επίσημα τον προσκάλεσε για να την τιμήσει.  Παραθέτω στο τέλος του άρθρου ένα σύντομο απόσπασμα από μια σειρά εξαιρετικών άρθρων του Σωκράτη Σίσκου,  για όσους πιθανώς δεν έχουν πρόσφατα στη μνήμη τους τις θεωρίες του Φαλμεράιερ(1).

 Στη συνέχεια παραθέτω, σε ελεύθερη μετάφραση, μερικές από τις απόψεις του Ρίτσαρντ Κλόγκ:

*΄Ολες οι χώρες επιβαρύνονται από την ιστορία τους, αλλά το παρελθόν ζυγίζει ιδιαίτερα στην Ελλάδα. Δυστυχώς εξακολουθεί να αποτελεί κοινό τόπο, όταν μιλάς για τη «σύγχρονη Ελλάδα» να γίνεται αναφορά στην «αρχαία Ελλάδα».

* «Ο 19^ος αιώνας ήταν αποφασιστικός παράγοντας για να πιστέψουν οι Έλληνες ότι είναι κληρονόμοι μιας κληρονομιάς που ήταν θαυμαστή παγκοσμίως. Μια τέτοια συνειδητοποίηση δεν υπήρχε διόλου κατά τη διάρκεια των αιώνων της οθωμανικής κυριαρχίας. Αυτή η αίσθηση εισάγεται από τη Δύση».

* «Τη δεκαετία του 1820 ο Βρετανός  υπ. εξωτερικών διερωτήθηκε πώς  αυτοί  οι άνθρωποι που όλοι θαυμάζουν  έχουν έτσι καταντήσει….θα πρέπει γρήγορα να ανασυρθούν από τις περιστάσεις που τους έχουν καταρρακώσει»…..και ο Ρίτσαρντ Κλόγκ παρατηρεί με δυσφορία: «Και παρόμοια αντανακλαστικά λειτουργούν ακόμη και επί των ημερών μας» .

*Στην προσπάθειά του  να στηρίξει το επιχείρημα  (για το πόσο λανθασμένη είναι η παραδοχή της υπόθεσης ότι οι σημερινοί Έλληνες είναι απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων) ο Ρίτσαρντ Κλογκ αναφέρεται στο 1980 χλευάζοντας το ακόλουθο περιστατικό: «Κατά τη διάρκεια συζήτησης στη Βρετανική Βουλή, σχετικά με την επικύρωση της ελληνικής ένταξης στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, ένας υπουργός εξωτερικών τόνισε ότι η είσοδος της Ελλάδας πρέπει να  εκληφθεί ως απαραίτητη ανταπόδοση, από τη σημερινή Ευρώπη, του πολιτιστικού και πολιτικού χρέους που οφείλουμε όλοι στην ελληνική κληρονομιά σχεδόν τριών χιλιάδων ετών».

*Το ότι μια εμμονή, με τις προηγούμενες δόξες, είχε αναπτυχθεί  στην Ελλάδα δεν αποτελεί έκπληξη. Προγονοπληξία…..που δημιούργησε το γλωσσικό ζήτημα, το ατελείωτο και το βίαιο….»

*Μόνο στα μέσα του 19^ου αιώνα ο Κωνστ. Παπαρρηγόπουλος, καθηγητής ιστορίας στο   Πανεπιστήμιο Αθηνών διατύπωσε μια ερμηνεία της ελληνικής ιστορίας που συνδέει την αρχαία, μεσαιωνική και σύγχρονη περίοδο σε ενιαία συνέχεια», παρατηρεί ο Ρίτσαρντ Κλόγκ .

*Και ο Ρίτσαρντ Κλόγκ, μέλος της Επιτροπής 21, συνεχίζει: «Ο Φαλμεράιερ έθεσε αμφιβολίες σε μια από τις αρχές του σύγχρονου ελληνικού εθνικισμού, δηλαδή για το αν οι σύγχρονοι Έλληνες είναι απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων, και προκάλεσε την οργή των αρχών της νεοσύστατης πολιτείας».

*Ο Ρίτσαρντ Κλόγκ δυσανασχετώντας εναντίον του Κοραή  παρατηρεί: «Ο Κοραής στην πραγματικότητα δήλωσε ότι «Τούρκος» και «άγριο θηρίο» ήταν συνώνυμα».

*  «Η ύπαρξη του τόσο μεγάλου πληθυσμού ελληνικής προέλευσης εκτός των ορίων του κράτους θέτει οξύτατα το ερώτημα του τι αποτελεί «Ελληνικότητα».

*Σε 119 από τους 163 γάμους, που έγιναν από το 1965 ως το 1977 στο Πόρτλαντ του Όρεγκον, ένας από τους εταίρους δεν ήταν ελληνικής καταγωγής.

*Η ταυτότητα της χώρας ως ευρωπαϊκής είναι αβέβαιη».

«Ο Καραμανλής εκλεγμένος πρόεδρος για δεύτερη φορά το 1990, γεννήθηκε το 1907 ως Οθωμανός υπήκοος.

* «Οι εκτός Ελλάδας προσπαθούν να διασκεδάσουν τους φόβους των Ελλήνων περί τουρκικού επεκτατισμού ως υπερβολικούς, αλλά εκείνοι υποστηρίζουν ότι τα γεγονότα τους δικαιώνουν».

    Είναι, όντως απίστευτο, ότι έλληνας πρωθυπουργός επέλεξε ή συναίνεσε στην επιλογή  αυτής της κατηγορίας επιστημόνων που, χωρίς την ελάχιστη πια αμφιβολία, υποσκάπτουν με τις ανθελληνικές όσο και παντελώς αβάσιμες θεωρίες τους, την ασφάλεια και βιωσιμότητα της πατρίδας μας. Τρέμει, κάθε Έλληνας, στη σκέψη για το που θα καταλήξει  αυτός ο εορτασμός του Ελλάδα 21, ειδικά τώρα με τα τόσο πολλά εθνικά προβλήματα ανοικτά.

 Είναι, όντως, αδιανόητο, το ότι η δική μας Επιτροπή  παράλληλου εορτασμού, Τιμή στο 21,  ενώ θα έπρεπε να μάχεται εναντίον των γνωστών απόψεων, που μέχρι τώρα διατυπώνονταν από  εχθρούς της πατρίδας, αναγκάζεται τώρα να εναντιώνεται κατά μελών της Ελλάδα 21, που επιλέχθηκαν από τον  δικό μας πρωθυπουργό για….να τιμήσουν τους ήρωες του ΄21.                                                   

  (1) Ίσως και να απορεί (ο απλός πολίτης) που ασχολούμαστε με μια απορριπτική από τους ειδικούς επιστήμονες θεωρία του Φαλμεράιερ της εποχής του 19^ου αιώνα για τη σλαβοποίηση των Ελλήνων,  αν δεν έχει τα απαραίτητα αποδεικτικά στοιχεία για να τη συσχετίσει με την πρόσφατη πλαστογράφηση της ιστορίας της αρχαίας Μακεδονίας και τις σημερινές επεκτατικές βλέψεις της Τουρκίας στο Αιγαίο. Οι αυθαίρετες υποθέσεις του Φαλμεράιερ για τη φυλετική ταυτότητα των σημερινών Ελλήνων, αποτελεί την αιχμή του δόρατος στην προαιώνια συγκρουσιακή στρατηγική μεταξύ Πανσλαβισμού και Παγγερμανισμού για τον έλεγχο του Αιγαίου και των Στενών του Βοσπόρου.

Η Τουρκία γνωρίζει και εκμεταλλεύεται θαυμάσια αυτές τις αντιθέσεις, ώστε με την εκάστοτε επαμφοτερίζουσα τακτική της να ωφελείται οικονομικά και στρατιωτικά. Ταυτόχρονα ενισχύει την πολιτική των ανοιχτών συνόρων της (γερμανικής) Ευρωπαϊκής Ένωσης, με μια προσπάθεια ισλαμοποίησης, κυρίως της Βόρειας Ελλάδας, με την ενίσχυση του μεταναστευτικού ρεύματος  για την φυλετική αλλοίωση της σύνθεσης του πληθυσμού.

Η αποτυχία της προπαγανδιστικής σλαβοποίησης των Ελλήνων, δίνει τη θέση της σε μια μελλοντική ισλαμοποίηση. Αν τυχόν τελικά ανατραπεί η μέχρι τώρα ισορροπία δυνάμεων, όποιος κι’ αν είναι ο νικητής, η Τουρκία θα βρεθεί σε πλεονεκτική θέση, ενώ η Ελλάδα θα είναι η χαμένη και θα πληρώσει το τίμημα με την απώλεια εδαφών της. Εκτός βεβαίως αν κατορθώσει να ανατρέψει τα δεδομένα με μια μακρόχρονη, σταθερή και προπαντός ενιαία εθνική στρατηγική. Για μια τέτοια στρατηγική χρειάζεται ένα υπερκομματικό θεσμικό όργανο εξωτερικής πολιτικής, με ειδικούς της διπλωματίας και της εθνικής άμυνας και όχι οσφυοκάμπτες και άνευρους διπλωματικούς συμβούλους ιδρυματικών παραμάγαζων, οι οποίοι πιστεύουν ότι θα λυθούν τα προβλήματα με καλόπιστο διάλογο.

Η Τουρκία (και όχι μόνο ο Ταγίπ Ερντογάν) θέτει τα θέματα ξεκάθαρα. Γι’ αυτή καλόπιστος διάλογος σημαίνει να της δώσεις ότι θέλει. Κι’ αυτό που επιδιώκει με τη μακρόχρονη στρατηγική της και τη στρατιωτική της ενδυνάμωση είναι η κατάκτηση εδαφών και η επέκταση του «ζωτικού της χώρου».

(Απόσπασμα από το άρθρο του Σωκράτη Β. Σίσκου με τίτλο ΟΙ ΒΡΙΚΟΛΑΚΕΣ ΤΟΥ ΦΑΛΜΕΡΑΪΕΡΙΣΜΟΥ-Η ιδεολογική διάσταση του ελληνικού εθνομηδενισμού, που δημοσιεύθηκε Απρίλη (2020) σε τέσσερις συνέχειες στην έντυπη εφημερίδα των Σερρών «Η ΠΡΟΟΔΟΣ» και ολόκληρο (με τα 4 Μέρη του) στο ομογενειακό πολιτιστικό/λογοτεχνικό περιοδικό «Anagnostis e-Magazine» της Αυστραλίας. Όσοι επιθυμούν μπορούν να το διαβάσουν στο Σύνδεσμο (Link): http://hellenic.anagnostis.info/Imasteiapogonitonarheonellinon.html

 Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «εστία” της 15.06.2020 με τον τίτλο «Οπαδός του Φάλμεράιερ ο Κλόγκ του 2021» από τη Μαρία Νεγρεπόντη-Δελιβάνη

Το άρθρο Και οπαδοί του Φάλμεράιερ ανάμεσα στα μέλη της Επιτροπής Ελλάδα ’21 εμφανίστηκε πρώτα στο Τιμή στο 1821.

Ελπίζαμε, όλοι εμείς οι Ελληνίδες και Έλληνες που αυθόρμητα αφιερωθήκαμε στην προετοιμασία ενός παράλληλου εορτασμού του 1821, ότι η χθεσινή συνέντευξη της προέδρου της επιτροπής “Ελλάδα 2021”, κυρίας Γιάννας Αγγελοπούλου, θα έβαζε τα πράγματα στη θέση τους. Και ότι θα μας απάλλασσε, έτσι, από μια συνέχεια, που επιβαρύνει τα τρέχοντα προγράμματά μας και τις ανειλημμένες υποχρεώσεις μας.

Δυστυχώς, όμως, αφού μελετήσαμε με μεγάλη προσοχή το περιεχόμενο της συνέντευξης, αναπόφευκτα καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι, δυστυχώς, οι αρχικές μας ανησυχίες ήταν βάσιμες και ότι συνεπώς αποτελεί στοιχειώδες χρέος κάθε Ελληνίδας και κάθε Έλληνα, να προσπαθήσουμε, με τα όποια μέσα διαθέτουμε, να παρεμποδίσουμε την σοβαρότατα απειλούμενη παραχάραξη της ιστορίας μας.

Τα όσα στιγματίζουμε στη συνέχεια, ουδόλως πηγάζουν από την οποιασδήποτε μορφής πρόθεσή μας να προβούμε σε κριτική με συγκρουσιακούς όρους, υπόθεση που άλλωστε είναι παντελώς παράλογη. Αντιθέτως, τα όσα ολίγα προς το παρόν ακολουθούν, βασίζονται στην απολύτως δικαιολογημένη αγωνία, που μας δημιούργησε η συνέντευξη αυτή.

Υπάρχουν πολλά επικίνδυνα σημεία στη συνέντευξη της κυρίας Γιάννας Αγγελοπούλου που εύκολα οδηγούν σε εθνικό πανικό, από κοινού και με όλα όσα έχουν προηγηθεί. Θα περιοριστούμε, σήμερα, στα ακόλουθα: «Ο ρόλος της επιτροπής έχει σκοπό την προβολή της ιστορίας… Η επιτροπή δεν έχει ρόλο, πρόθεση ή βούληση να ξαναγράψει την Ιστορία, ή να προκρίνει μια συγκεκριμένη ερμηνεία της Ελληνικής Επανάστασης και της Ιστορίας μας συνολικά», δήλωσε χαρακτηριστικά.

«Δεν υπήρχε σκλαβιά»!

Αναμφίβολα τα παραπάνω, δια στόματος της προέδρου της επιτροπής “Ελλάδα 2021”, μεταφράζονται στο ότι κάθε ερμηνεία της ιστορίας μας έχει θέση σε αυτό τον εορτασμό προβολής της Ελληνικής Επανάστασης. Συνεπώς, είναι αποδεκτά και τα όσα ολίγα, προς το παρόν αναφέρουμε στη συνέχεια, τα οποία παρότι είδαν το φως της δημοσιότητας και παρότι ανήκουν σε γνώμες μελών της επιτροπής, όχι μόνο δεν καταδικάστηκαν στη συνέντευξη, αλλά προφανώς τυγχάνουν και της ευλογίας της.

Ο Άγγλος κ. Ρόντρικ Μπήτον, μέλος της επιτροπής είπε: «Γιατί ένας οξυδερκής άνθρωπος, όπως ήταν ο Βύρωνας, καταλάβαινε ότι ο μέσος Έλληνας, πολλοί Ρωμιοί τότε της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, δεν είχαν καθόλου την αντίληψη της σκλαβιάς» (περισσότερα, στο άρθρο μου στην “Εστία” 3-6-2020).

Και εφόσον δεν υπήρχε «σκλαβιά», ορθώς η επιτροπή “Ελλάδα 2021” δεν αναφέρει πουθενά (από όσο τουλάχιστον γνωρίζω) τα 400 χρόνια δουλείας, αλλά ούτε και το 1453. Άλλωστε, γιατί να το πράξει, μια και οι πρόγονοί μας περνούσαν τόσο καλά επί Τουρκοκρατίας! Όμως, με αυτή την ερμηνεία, που γίνεται πλήρως αποδεκτή από την “Ελλάδα 2021”, ως “μία από τις ερμηνείες της ιστορίας μας”.

Εύλογα ερωτάται λοιπόν, ποιο επιτέλους θα είναι το περιεχόμενο του εορτασμού από την επιτροπή εφόσον, κάτω από τις συνθήκες αυτές, η Επανάσταση του 1821 δεν είχε λόγο να γίνει. Εμφανίζεται, δηλαδή, σαφώς ως αναιτιολόγητη, ξεκάρφωτη και παράλογη. Τι, ακριβώς, λοιπόν, θα γιορτάσει αυτή η ορισθείσα από την κυβέρνηση επιτροπή το προσεχές έτος;

Αδιανόητη παραχάραξη της ιστορίας

Αλλά ας μην ανησυχούμε αναιτίως, δεδομένου ότι γι’ αυτό έχει φροντίσει ένα άλλο μέλος της επιτροπής, ο καθηγητής Κώστας Κωστής, με τη δική του ερμηνεία της ιστορίας, που φυσικά κι αυτή είναι ευπρόσδεκτη από την Γιάννα Αγγελοπούλου. Κατά τον Κωστή, λοιπόν, «η επανάσταση του 1821 ήταν πρωτοβουλία μιας περιθωριακής ελίτ» (www.lifo.gr  Θοδωρής Αντωνόπουλος 25-3-2018).

Είναι συνεπώς απλό: του χρόνου θα κληθούν όλες οι Ελληνίδες και όλοι οι Έλληνες να εορτάσουν τα 200 χρόνια από την επανάσταση “χαρούμενα και θαυμάζοντάς την” ως «πρωτοβουλία μιας περιθωριακής ελίτ». Και με την ερμηνεία αυτή είναι απολύτως εύλογο να προσβάλλονται, πάντοτε από μέλη της επιτροπής Ελλάδα 21, ήρωες, όπως συνέβη με τον Καποδίστρια και τον Καραϊσκάκη.

Είπε ακόμα η κυρία Αγγελοπούλου: «Η επιτροπή και εγώ προσωπικά θα μείνουμε επικεντρωμένοι στον στόχο μας, με τρόπο που να αφορά όλη την Ελλάδα, προβάλλοντας παράλληλα την πατρίδα μας ως μια σύγχρονη δημοκρατική πολιτεία αλλά και αναπόσπαστο μέρος της Ευρώπης».

Είναι αλήθεια ότι και εγώ παρέβλεψα τη σημασία αυτού του σημείου, στο οποίο μου επέστησαν την προσοχή αρκετά μέλη της δικής μας παράλληλης επιτροπής εορτασμού των 200 ετών από το 1821. Παρατήρησαν δηλαδή, πρώτον, ότι είναι αρκετά προκλητικό, ιδιαίτερα και που θα υπάρχουν και παρατηρητές από την υπόλοιπη Ευρώπη στον εορτασμό, να τονίζεται η δημοκρατικότητά μας, όταν είναι ευρέως γνωστό ότι στο δημοψήφισμα του 2015 το 62% του “Όχι” έγινε πραξικοπηματικά “Ναι”.

Ακόμη και το γεγονός ότι το 80% και πλέον των Ελλήνων που ήταν αντίθετοι στη Συμφωνία των Πρεσπών που “υποθήκευσε” τη Μακεδονία, χαρακτηρίστηκαν «φασίστες» και δεν έγινε ποτέ, όπως απαιτείτο, δημοψήφισμα. Επίσης, δημιουργεί πλήθος ερωτηματικών η επίφαση της κυρίας προέδρου ότι η Ελλάδα αποτελεί «αναπόσπαστο μέρος της Ευρώπης».

Τρομακτικοί συνειρμοί

Πράγματι, η γεωγραφική μας θέση δεν αφήνει αμφιβολίες για το σε ποια ήπειρο ανήκει η Ελλάδα. Η υπογράμμισή της, όμως, σε συνδυασμό με τα μαρτυρικά μνημονιακά χρόνια (που ασφαλώς δεν θα έχουν τελειωμό και στα οποία πρωτοστατεί η ΕΕ), δημιουργούν τραυματικούς συνειρμούς, που θα ήταν προτιμότερο να είχαν αποφευχθεί στη συνέντευξη.

Με την ευκαιρία αναφέρω τον έναν από τους δύο βασικούς στόχους της δικής μας επιτροπής παράλληλου εορτασμού που, ακριβώς, είναι η ολοκλήρωση της Επανάστασης του 1821 στο τμήμα της που παρέμεινε ανεκπλήρωτο δύο αιώνες: τη δημιουργία ενός πραγματικά ανεξάρτητου κράτους.

Υπάρχει πλήθος και άλλων αποσπασμάτων της περί επίμαχης συνέντευξης, που δημιουργούν ερωτήματα και ανησυχίες, χωρίς ασφαλώς να χρειάζεται η υπενθύμιση ανύπαρκτων συγκρουσιακών όρων. Όμως, προς το παρόν θα τελειώσω με μια από τις διαβεβαιώσεις της προέδρου, που δεν επιτρέπει εφησυχασμό. Για την ακρίβεια, που αυθόρμητα ευαισθητοποιεί και κινητοποιεί κάθε Ελληνίδα και κάθε Έλληνα σε δράση, προκειμένου να αποφευχθούν τα χειρότερα:

«Στο πλαίσιο του ρόλου που μας έχει ανατεθεί από την Πολιτεία, κανένας συνεργάτης ή στέλεχος της Επιτροπής δεν δικαιούται να λογοκρίνει την άποψη των μελών της Ολομέλειας. Θέλουμε όλοι, και όχι μόνο τα μέλη της Ολομέλειας να έχουν τη δυνατότητα συμμετοχής σε ένα πολιτισμένο, δημοκρατικό διάλογο. Άλλωστε βρισκόμαστε στον τόπο όπου γεννήθηκε η δημοκρατία και η διαλογική συζήτηση», δήλωσε επιπλέον η Γιάννα Αγγελοπούλου.

Αποδοχή και των πιο εθνομηδενιστικών απόψεων

Άνετη, λοιπόν, και δημοκρατική η πρόεδρος της “Ελλάδα 2021” καλεί αδιακρίτως και χωρίς λογοκρισία να συμμετάσχουν, να κάνουν “δημοκρατικό διάλογο”, να λένε και να γράφουν τις όποιες απόψεις τους για την Επανάσταση του 1821 όλοι, ανεξέλεγκτα όλοι. Και οι απανταχού της γης “βρικόλακες” του Φαλμεραϊσμού και του εθνομηδενισμού, στον ιερό, όπως θα έπρεπε να είναι, εορτασμό της επετείου των 200 χρόνων.

Ασφαλώς, αυτή η ανεξέλεγκτη πρόσκληση και η χωρίς όρια αποδοχή όλων των σχετικών, για την πατρίδα μας απόψεων, ακόμη και των γνωστών ανθελληνικών ή και των αβγών του φιδιού, θα ήταν ευπρόσδεκτη και ενδεχομένως πρωτοποριακά αξιοθαύμαστη, αν αφορούσε, ας πούμε, στη συγγραφή διδακτορικών διατριβών, ή και απλώς σε ακαδημαϊκή συζήτηση, χωρίς τη δημιουργία συνεπειών. Δεν πρόκειται, όμως, γι’ αυτό.

Η ακραίας επικινδυνότητας υφή αυτών των κατευθύνσεων, που ενστερνίσθηκε η επιτροπή η οποία ορίστηκε από τον πρωθυπουργό, είναι πλέον εμφανής. Ιδιαίτερα αυτή την περίοδο που η πατρίδα μας περιτριγυρίζεται από εξόφθαλμους κινδύνους. Αυτός είναι και ο μοναδικός λόγος που Ελληνίδες και Έλληνες πλαισίωσαν με αγωνία την επιτροπή μας για έναν παράλληλο εορτασμό του 1821.

Δημοσιεύτηκε στο LSpress στις 06.06. 2020 με τον τίτλο « Επιτροπή 2021-Ξύνοντας τις δηλώσεις Γιάννας Αγγελοπούλου» από τη Μαρία Νεγρεπόντη-Δελιβάνη

Το άρθρο Αποδόμηση των πάντων με τις «πολλές ερμηνείες της ιστορίας» (από τη συνέντευξη της κυρίας Γιάννας Αγγελοπούλου της 05.06.2020) εμφανίστηκε πρώτα στο Τιμή στο 1821.