Της Μαρίας Νεγρεπόντη-Δελιβάνη, Δημοσιεύθηκε στις 7.11.2026 στη “Θεσσαλονίκη”
Ολοένα περισσότερες μελέτες, για την Ευρώπη, διαπιστώνουν την ύπαρξη σχέσης αιτίου προς αιτιατό, ανάμεσα στις πολλές μορφές της προϊούσας παρακμής και της παραγκώνισης του παρελθόντος. Πρόκειται, ειδικότερα, για την εξασθένιση του ενδιαφέροντος για την ιστορία, και για τις ιδιαιτερότητες των, επί μέρους, χαρακτηριστικών των πληθυσμών της, σε αντίθεση με ότι σχετικά συμβαίνει στις αναδυόμενες χώρες της Ανατολής. Η εξέλιξη αυτή αποδίδεται, σε ολοένα μεγαλύτερο βαθμό, στην παρακμή της Ευρώπης, που με πολλούς τρόπους οδηγεί στη σταδιακή απώλεια των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της, αλλά και στη διάσπαση της συνοχής, ανάμεσα στις γενεές.
Έτσι, παύει να ενδιαφέρει το παρελθόν, γιατί δεν έχει πια σχέση με το παρόν, και όπως προβλέπεται, δεν θα έχει ούτε με το μέλλον, που διαγράφεται όλο και πιο σκοτεινό. Το χάσμα γενεών, που έτσι καλλιεργείται ευνοεί μια μορφή αδιαφορίας και απαισιοδοξίας, που επιδεινώνει την ποιότητα ζωής, την καθιστά επίπεδη, εξαφανίζοντας, σταδιακά, όλες εκείνες τις ιδιαιτερότητες, που της εξασφάλιζαν χρώμα και συνέχεια.
Συγκεκριμένα για τη Γαλλία, σύμφωνα με μελέτη της INED, διαπιστώνεται διπλασιασμός των ατόμων που διστάζουν να αποκτήσουν παιδιά. Οι δισταγμοί αυτοί, από 6% το 2005 φθάνουν στο 12% το 2024. Και για την Ελλάδα, με βάση μελέτη του καθηγητή Κοτζαμάνη, προβλέπεται πτώση των γεννήσεων, κατά 1, 4 εκατομμύρια, για την επόμενη 20ετία. Οι μειώσεις αυτές δεν αποδίδονται μόνο, στην επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης και στη επέκταση της πολεμικής ατμόσφαιρας, αλλά και στη διακοπή της συνέχειας μεταξύ των γενεών, και στο φόβο ότι, ενδεχομένως, είμαστε οι τελευταίοι κάτοικοι της Γης.
Η ίδια προφανώς ερμηνεία, σχετικά με τον περιορισμό της επιθυμίας απόκτησης παιδιών, μπορεί να επεκταθεί και στην περίπτωση ενθάρρυνσης της μαζικής μετανάστευσης, στην Ευρώπη. Διότι, αν δεν υπάρχει πια έθνος, που να εξασφαλίζει τη συνέχεια των γενεών, η μίξη πληθυσμών δεν παραβιάζει εθνικούς κανόνες.
Να αναφερθώ, ακόμη, πριν προχωρήσω σε ορισμένες ακραίες εξελίξεις, προς την ίδια κατεύθυνση, που συμβαίνουν στην Ελλάδα, στη θέση που καταλαμβάνουν οι νεκροί πρόγονοί μας, σε έναν κόσμο που δεν πιστεύει πια στην επαφή, ανάμεσα στο χθες, στο τώρα και στο αύριο. Διαπιστώνεται, έτσι, και ανάμεσα και σε άλλα, μια δραματική αύξηση της επιθυμίας των ζώντων, για αποτέφρωση τους, και όχι για παραδοσιακή τους ταφή. Που ερμηνεύεται, εκτός από τη σιωπηρή παραδοχή διακοπής της συνέχειας των γενεών, και από την απόρριψη παραμονής σε έναν κόσμο, όπου δεν θα υπάρχει πια χώρος για τη μνήμη τους. Οι νεκροί εξασφαλίζουν μια συνέχεια, καθώς εκπροσωπούν έναν κόσμο που χάθηκε. Με την αποτέφρωση κατακερματίζεται αυτή η συνέχεια. Με την υποβάθμιση του νεκροταφείου εξαφανίζεται και η αιωνιότητα του θανάτου.
Οι σύγχρονες κοινωνίες γίνονται, έτσι, ατομικιστικές. Ο άνθρωπος, στη ζωή, όπως και στο θάνατο, είναι ολοένα περισσότερο μόνος, μη έχοντας πια το στήριγμα της βεβαιότητας ότι ανήκει στην κοινωνία του χθες, του σήμερα και του αύριο.
Και να έρθω, και στην Ελλάδα, όπου η κατολίσθηση προς το χάος φαίνεται να έχει προχωρήσει ταχύτερα, σε σχέση με τις λοιπές ευρωπαικές οικονομίες. Η επίσημη απόδειξη περί τούτου αρχίζει, και θα έλεγα, και τελειώνει, με την γνωστή κυνική δήλωση πολιτικού ότι «δεν μας ενδιαφέρει το παρελθόν, αλλά μόνο το μέλλον».
Και, πράγματι, οι επιλογές της Ελλάδας φαίνεται να επικυρώνουν, απολύτως, και μάλιστα εδώ και καιρό, την παραπάνω ρύση. Να υπενθυμίσω μερικές μόνο από τις εξελίξεις, που αποδεικνύουν χωρίς δισταγμό, ότι η χώρα μας έχει απεμπολήσει το ένδοξο παρε λθόν της, και προσπαθεί να κατακτήσει το μέλλον, που όμως δεν μπορεί να υπάρξει, χωρίς παρελθόν.
Πρόκειται, πρώτον, για την αβελτηρία των πολιτικών μας, επί 84 χρόνια, που δεν απαιτούν με νύχια και δόντια τα τεράστια ποσά που μας χρωστούν οι Γερμανοί από το κατοχικό δάνειο και τις βιβλικές καταστροφές των Ναζί στο διάστημα της κατοχής. Πρόκειται, δεύτερον για την, καταρχήν, αδιανόητη σιωπή, των αρμοδίων, που καλύπτει το ανείπωτης έκτασης σκάνδαλο των Μνημονίων, καθώς και την έμπρακτη άρνησή τους, να απαιτήσουν κάποια μορφή επανόρθωσης της καταστροφής, που προκλήθηκε στη χώρα από αυτά. Και τούτο, παρότι, πρόσφατα, έγινε παγκοίνως γνωστό το τι συνέβη. Και τέλος, πρόκειται για την αλύπητη μεταχείριση των πολύτιμων μνημείων μας, που αδίστακτα δανείζονται ενοικιάζονται, εκχωρούνται, και όλα αυτά δρομολογούνται σε κρυφές διαπραγματεύσεις, ερήμην του ελληνικού λαού.
Εξυπακούεται, ότι αν υπήρχε ελπίδα σωτηρίας της χώρας, από βέβαιο χαμό, το πρώτο από το οποίο θα όφειλε να αρχίσει θα ήταν η επανασύνδεση του τώρα, με το ένδοξο παρελθόν, και η προβολή του, προς κάθε κατεύθυνση.